Dla rodzin wychowujących dziecko po urazie okołoporodowym — z mózgowym porażeniem dziecięcym, padaczką czy głębokim opóźnieniem rozwoju — codzienność to nieprzerwana opieka, rehabilitacja i walka z barierami. Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością to rządowy program, który ma tę codzienność realnie odciążyć: zapewnić konkretną pomoc w codziennych czynnościach, wyjściach z domu, wizytach lekarskich, a przede wszystkim — dać osobie z niepełnosprawnością i jej rodzinie chwilę oddechu.
W 2026 roku program działa w ramach edycji resortowej z budżetem przekraczającym 1,1 miliarda złotych, a jednocześnie trwają przygotowania do wdrożenia Ustawowej Asystencji Osobistej od 2027 roku. Co to oznacza w praktyce? Kto może skorzystać, ile godzin wsparcia przysługuje i jak złożyć wniosek? Odpowiadamy na wszystkie pytania.
Czym jest program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością”?
Program AOON (Asystent Osobisty Osoby z Niepełnosprawnością) to rządowy program finansowany ze środków Funduszu Solidarnościowego, realizowany od 2019 roku i corocznie aktualizowany w formie nowych edycji. Jego celem jest:
Wprowadzenie usług asystencji osobistej jako formy ogólnodostępnego wsparcia w wykonywaniu codziennych czynności oraz funkcjonowaniu w życiu społecznym osób z niepełnosprawnościami.
Innymi słowy — program zapewnia osobie z niepełnosprawnością towarzysza, który pomaga w tych aktywnościach, z którymi nie radzi sobie samodzielnie. Asystent nie zastępuje opiekuna ani rehabilitanta — jego rola jest szersza i bardziej elastyczna.
Program realizują dwa rodzaje podmiotów:
- Jednostki samorządu terytorialnego (JST) — gminy i powiaty, które składają wnioski o środki z budżetu ministerialnego i organizują usługi lokalnie, najczęściej za pośrednictwem ośrodków pomocy społecznej.
- Organizacje pozarządowe (NGO) — fundacje i stowarzyszenia, które realizują program na podstawie odrębnych konkursów.
Wsparcie jest całkowicie bezpłatne dla uczestników — zarówno za usługi asystenta, jak i za złożenie wniosku nie pobiera się żadnych opłat.
Kto może skorzystać z programu w 2026 roku?
Program asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością 2026 jest skierowany do dwóch głównych grup:
Dzieci (od 2 do 16 lat)
Dzieci od ukończenia 2. roku życia do ukończenia 16. roku życia, które posiadają orzeczenie o niepełnosprawności z wpisanymi łącznie oboma wskazaniami:
- punkt 7 — konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,
- punkt 8 — konieczność stałego współudziału opiekuna dziecka na co dzień w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Oba punkty muszą być zaznaczone jako „wymaga” — brak któregokolwiek z nich wyklucza udział w programie. Jeśli orzeczenie Twojego dziecka nie zawiera tych wskazań, rozważ złożenie odwołania od orzeczenia.
Osoby dorosłe (od 16 lat)
Młodzież od ukończenia 16. roku życia i osoby dorosłe posiadające orzeczenie o:
- znacznym stopniu niepełnosprawności, lub
- umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, lub
- orzeczenie traktowane na równi z powyższymi (np. orzeczenie ZUS o całkowitej niezdolności do pracy).
Warto wiedzieć: pierwszeństwo w przyznawaniu usług mają osoby z niepełnosprawnościami samotnie zamieszkujące, osoby niemające wsparcia ze strony bliskich, osoby w rodzinnej pieczy zastępczej oraz osoby z niepełnosprawnościami sprzężonymi (posiadające więcej niż jeden rodzaj niepełnosprawności).
Ile godzin asystenta przysługuje w 2026 roku?
Limit godzin asystenta osobistego zależy od rodzaju i stopnia niepełnosprawności. W edycji 2026 obowiązują następujące roczne limity:
| Kategoria uczestnika | Maksymalny limit godzin rocznie |
|---|---|
| Osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności z niepełnosprawnością sprzężoną | do 840 godzin |
| Osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności | do 720 godzin |
| Osoba z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności | do 360 godzin |
| Dziecko (2–16 lat) z orzeczeniem o niepełnosprawności (pkt 7 + 8) | do 360 godzin |
To limity maksymalne — konkretna liczba przyznanych godzin zależy od oceny indywidualnej sytuacji uczestnika, przeprowadzonej przez realizatora programu (gminę lub organizację pozarządową). W praktyce faktyczna liczba godzin może być niższa niż limit, szczególnie w gminach, w których popyt przewyższa dostępne środki.
W 2026 r. budżet programu wyniósł ponad 1,1 mld zł, jednak wnioskowane przez gminy kwoty znacząco przekroczyły tę pulę — w niektórych województwach środki zostały pomniejszone nawet o 60%.
W czym pomaga asystent osobisty?
Zakres czynności asystenta jest szeroki i dostosowywany indywidualnie do potrzeb uczestnika. Usługi obejmują:
Czynności samoobsługowe
- pomoc w higienie osobistej (mycie, ubieranie, toaleta),
- pomoc w przygotowywaniu i spożywaniu posiłków,
- pomoc w czynnościach fizjologicznych.
Prowadzenie gospodarstwa domowego
- pomoc w zakupach i przygotowywaniu jedzenia,
- pomoc w utrzymaniu porządku,
- pomoc w załatwianiu spraw urzędowych.
Przemieszczanie się i wyjścia
- towarzyszenie w drodze do lekarza, na rehabilitację, do szkoły, na zajęcia terapeutyczne,
- pomoc w korzystaniu z komunikacji publicznej,
- towarzyszenie na spacerach, w parku, na placu zabaw,
- pomoc w załatwianiu spraw w urzędach, bankach, sklepach.
Aktywność społeczna i komunikacja
- wspieranie w nawiązywaniu kontaktów społecznych,
- towarzyszenie w wydarzeniach kulturalnych, sportowych, religijnych,
- pomoc w komunikowaniu się z otoczeniem (dla osób z zaburzeniami mowy lub słuchu),
- wsparcie w korzystaniu z technologii (telefon, komputer, internet).
Ważna zasada: usługi asystenckie uzupełniają, ale nie zastępują usług opiekuńczych ani specjalistycznych usług opiekuńczych finansowanych z innych źródeł. W godzinach, w których świadczona jest asystencja, nie mogą być jednocześnie realizowane inne usługi opiekuńcze (np. z pomocy społecznej).
Kto może być asystentem?
Program stawia konkretne wymagania wobec osób pełniących rolę asystenta. Co istotne — uczestnik ma prawo wskazać konkretną osobę, którą chce jako asystenta.
Wymagania wobec asystenta
Asystentem może być osoba pełnoletnia, która spełnia co najmniej jeden z poniższych warunków:
- Posiada kwalifikacje w jednym z zawodów: asystent osoby niepełnosprawnej, opiekun osoby starszej, opiekun medyczny, pedagog, psycholog, terapeuta zajęciowy, pielęgniarka, siostra PCK, fizjoterapeuta.
- Posiada co najmniej 6-miesięczne, udokumentowane doświadczenie w udzielaniu bezpośredniej pomocy osobom z niepełnosprawnościami — zawodowe lub wolontariackie.
- Została wskazana przez uczestnika programu lub jego opiekuna prawnego — pod warunkiem złożenia oświadczenia, że wskazana osoba posiada odpowiednie przygotowanie.
Kto NIE może być asystentem?
Asystentem nie może być:
- członek rodziny uczestnika (małżonek, rodzice, dzieci, rodzeństwo, teściowie, zięć, synowa, macocha, ojczym, osoba pozostająca we wspólnym pożyciu),
- opiekun prawny uczestnika,
- osoba faktycznie zamieszkująca z uczestnikiem,
- osoba korzystająca z innych programów asystencji lub opieki wytchnieniowej.
Restrykcja dotycząca członków rodziny bywa problematyczna — szczególnie w małych miejscowościach, gdzie trudno znaleźć wykwalifikowanego asystenta. W takim przypadku warto skontaktować się z realizatorem programu w Twojej gminie i omówić możliwości.
Jak złożyć wniosek — krok po kroku
Jak skorzystać z programu asystent osobisty w praktyce? Procedura jest stosunkowo prosta, choć wymaga przygotowania kilku dokumentów.
Krok 1: Sprawdź, czy Twoja gmina realizuje program
Nie wszystkie gminy przystąpiły do programu AOON 2026. Informację o realizacji znajdziesz:
- na stronie internetowej Twojego urzędu gminy lub ośrodka pomocy społecznej (OPS/MOPS/GOPS),
- telefonicznie w OPS/MOPS,
- na stronie Biura Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych (niepelnosprawni.gov.pl).
Jeśli Twoja gmina nie realizuje programu, sprawdź, czy w Twoim regionie program jest prowadzony przez organizację pozarządową — mogą obejmować uczestników z różnych gmin.
Krok 2: Przygotuj dokumenty
Komplet dokumentów zgłoszeniowych obejmuje:
- Kartę zgłoszenia do programu — załącznik nr 7 do programu (formularz dostępny w OPS lub na stronie gminy).
- Kartę zakresu czynności w ramach usług asystencji osobistej — załącznik nr 8 (określa, w jakich czynnościach potrzebujesz wsparcia).
- Kopię ważnego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności — oryginał do wglądu.
- W przypadku osoby ubezwłasnowolnionej — kopię postanowienia sądu o ustanowieniu opieki.
- Klauzulę RODO — zgoda na przetwarzanie danych osobowych.
Krok 3: Złóż dokumenty w OPS/MOPS
Dokumenty składasz w ośrodku pomocy społecznej właściwym dla Twojego miejsca zamieszkania:
- osobiście — w godzinach pracy ośrodka,
- pocztą — listem poleconym (liczy się data wpływu),
- elektronicznie — przez e-Doręczenia lub ePUAP, z podpisem kwalifikowanym lub zaufanym (w gminach, które udostępniły tę opcję).
Krok 4: Ocena i kwalifikacja
Realizator programu dokonuje oceny indywidualnej sytuacji uczestnika i ustala liczbę przyznanych godzin. Przy kwalifikacji brane pod uwagę są:
- stopień niepełnosprawności i zakres ograniczeń,
- samodzielność w codziennym funkcjonowaniu,
- sytuacja rodzinna — czy uczestnik ma wsparcie bliskich,
- fakt samotnego zamieszkiwania.
Jeśli nabór podstawowy został zakończony — nie rezygnuj. Wiele gmin prowadzi listy rezerwowe i nabory uzupełniające w trakcie roku. Osoby z listy rezerwowej mogą otrzymać wsparcie, gdy z udziału w programie zrezygnuje inny uczestnik.
Krok 5: Rozpoczęcie usług
Po zakwalifikowaniu ustalasz z asystentem harmonogram spotkań, dopasowany do Twoich potrzeb i trybu życia. Usługi realizowane są od momentu kwalifikacji do 15 grudnia 2026 roku (data końcowa programu resortowego na dany rok).
Ile to kosztuje uczestnika?
Nic. Usługi asystenta osobistego są całkowicie bezpłatne dla uczestników programu — finansowane w 100% ze środków Funduszu Solidarnościowego. Nie musisz spełniać żadnego kryterium dochodowego, nie ponosisz opłat za godziny asystencji ani za transport asystenta.
Co się zmieni od 2027 roku — Ustawowa Asystencja Osobista
Rok 2026 jest rokiem przejściowym. W tle trwają intensywne prace nad Ustawą o Asystencji Osobistej, która ma wejść w życie od 2027 roku i zastąpić dotychczasowy program resortowy systemowym rozwiązaniem.
Kluczowe zapowiadane zmiany:
- Asystencja stanie się prawem ustawowym, a nie programem zależnym od corocznej decyzji ministra.
- Kryterium kwalifikacji zostanie powiązane z punktacją PPW (potrzeby wsparcia) z decyzji WZON — im wyższa punktacja, tym więcej godzin wsparcia.
- Zwiększone limity godzin i większa elastyczność w korzystaniu z usług.
- Ujednolicenie standardów na terenie całego kraju.
Już w 2026 r. niektóre samorządy wykorzystują punktację PPW z decyzji WZON do ustalania priorytetów kwalifikacji — warto posiadać aktualną decyzję o potrzebie wsparcia.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czym jest program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością”?
To rządowy program asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami, finansowany z Funduszu Solidarnościowego, którego celem jest wsparcie w codziennym funkcjonowaniu — od czynności samoobsługowych, przez wyjścia z domu, po aktywność społeczną. W edycji 2026 budżet wynosi ponad 1,1 mld zł.
Kto może skorzystać z programu w 2026 roku?
Dzieci od 2 do 16 lat z orzeczeniem o niepełnosprawności z punktami 7 i 8 oraz osoby od 16 lat z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Pierwszeństwo mają osoby samotne, bez wsparcia bliskich i z niepełnosprawnościami sprzężonymi.
Ile godzin asystenta mogę otrzymać?
Maksymalnie: 840 godzin rocznie (znaczny stopień z niepełnosprawnością sprzężoną), 720 godzin (znaczny stopień), 360 godzin (umiarkowany stopień lub dziecko 2–16 lat). Faktyczna liczba godzin zależy od oceny indywidualnej sytuacji i dostępnych środków w gminie.
Czy muszę za to płacić?
Nie — usługi asystenckie są całkowicie bezpłatne. Nie obowiązuje żadne kryterium dochodowe. Koszty pokrywa Fundusz Solidarnościowy.
Czy mogę sam wybrać asystenta?
Tak — uczestnik lub jego opiekun prawny ma prawo wskazać konkretną osobę na asystenta. Wskazana osoba nie musi mieć formalnych kwalifikacji, ale nie może być członkiem rodziny ani współmieszkańcem. Uczestnik składa oświadczenie o odpowiednim przygotowaniu wskazanej osoby.
Co zrobić, jeśli moja gmina nie realizuje programu?
Sprawdź, czy program realizuje organizacja pozarządowa w Twoim regionie — NGO mogą przyjmować uczestników z różnych gmin. Listę realizatorów znajdziesz na stronie niepelnosprawni.gov.pl lub w wojewódzkim urzędzie.
Czy mogę korzystać jednocześnie z asystenta i z opieki wytchnieniowej?
Tak, ale nie w tych samych godzinach. W czasie, gdy korzystasz z usług asystenta, nie mogą być jednocześnie świadczone usługi opiekuńcze ani opieka wytchnieniowa. Oba programy się uzupełniają — asystent wspiera osobę z niepełnosprawnością, a opieka wytchnieniowa daje odpoczynek opiekunowi.
Przeczytaj również
- Rehabilitacja dziecka na NFZ w 2026 roku
- Odwołanie od orzeczenia o niepełnosprawności dziecka
- Zasiłek rodzinny na dziecko z niepełnosprawnością
- Legitymacja osoby niepełnosprawnej — plastik i mObywatel
- Karta parkingowa dla osoby z niepełnosprawnością
- Mózgowe porażenie dziecięce (MPD)
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan programu aktualny na kwiecień 2026 roku. Szczegóły realizacji mogą różnić się w zależności od gminy — skontaktuj się z lokalnym ośrodkiem pomocy społecznej.
