Twardy guzek na szyi noworodka może być zmianą zlokalizowaną w mięśniu mostkowo-obojczykowo-sutkowym, określaną jako fibromatosis colli, guz mięśnia MOS lub pseudoguz niemowlęcy. Jak informuje Urazy Okołoporodowe, powołując się na materiały Children’s Hospital of Philadelphia, jest to łagodna zmiana rozwijająca się wewnątrz mięśnia po jednej stronie szyi, najczęściej zauważana między drugim a czwartym tygodniem życia dziecka. Sam wygląd lub twardość guzka nie pozwalają jednak rozstrzygnąć, czy chodzi o fibromatosis colli, krwiak, węzeł chłonny, torbiel lub inną zmianę wymagającą diagnostyki.
Zmiana w mięśniu MOS może współistnieć z wrodzonym kręczem szyi. Dziecko przechyla wówczas głowę w stronę skróconego mięśnia, a twarz kieruje w przeciwną stronę. Może mieć trudność z obracaniem głowy, preferować karmienie tylko z jednej piersi lub jednej strony butelki, a z czasem rozwinąć asymetrię ułożeniową głowy. Guzek i kręcz szyi nie są dwoma całkowicie odrębnymi rozpoznaniami — zgrubienie mięśnia może być jedną z postaci wrodzonego kręczu mięśniowego.
Czym jest guz mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego?
Fibromatosis colli jest łagodnym, włóknistym zgrubieniem mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, biegnącego od okolicy za uchem do mostka i obojczyka. W publikacjach medycznych stosuje się również nazwy: sternocleidomastoid tumor of infancy, pseudotumor of infancy oraz guz mięśnia MOS. Określenie „tumor” nie oznacza w tym przypadku nowotworu złośliwego.
Children’s Hospital of Philadelphia opisuje tę zmianę jako:
“A rare benign mass in the muscle.”
(Children’s Hospital of Philadelphia, materiał dla pacjentów dotyczący sternocleidomastoid tumor of infancy).
Guzek jest zwykle twardy lub sprężysty, nieprzesuwalny względem mięśnia i mierzy około jednego–dwóch centymetrów. Najczęściej znajduje się w środkowej albo dolnej części mięśnia po jednej stronie szyi. Zwykle nie powoduje zaczerwienienia skóry ani ropnej wydzieliny. Dziecko może nie reagować bólem na delikatny dotyk, ale ograniczenie ruchomości szyi bywa wyraźne podczas karmienia, układania do snu lub próby zwrócenia głowy w stronę bodźca.
W części przypadków zgrubienie nie jest widoczne bezpośrednio po narodzinach. Rodzice zauważają je po kilku dniach lub tygodniach, kiedy staje się bardziej wyczuwalne. Badania opisują, że zmiana może początkowo się powiększać, a następnie stopniowo zmniejszać wraz z przebudową tkanki mięśniowej.
Czy guzek jest krwiakiem po porodzie?
W potocznym języku twarde zgrubienie szyi po trudnym porodzie bywa nazywane krwiakiem mięśnia. Nie są to jednak pojęcia równoznaczne. Krwiak jest nagromadzeniem krwi w tkance po uszkodzeniu naczyń, natomiast fibromatosis colli oznacza włóknistą przebudowę i pogrubienie włókien mięśnia MOS.
Mechanizm powstawania fibromatosis colli nie został jednoznacznie wyjaśniony. W literaturze analizuje się między innymi niedokrwienie mięśnia, jego ucisk wewnątrzmaciczny oraz mikrourazy związane z porodem. Związek czasowy z porodem nie wystarcza jednak do rozpoznania krwiaka. O charakterze zmiany decydują badanie dziecka i obraz ultrasonograficzny, a nie sam przebieg porodu.
Najważniejsze różnice oceniane przez lekarza obejmują:
- moment pojawienia się guzka, jego wielkość, konsystencję oraz zmiany w kolejnych dniach;
- położenie zgrubienia względem mięśnia MOS i ograniczenie obracania głowy;
- wygląd zmiany w USG, w tym strukturę mięśnia, granice guzka i przepływ naczyniowy.
Rodzic nie powinien samodzielnie uciskać guzka, intensywnie go masować ani wykonywać rozciągania szyi bez instrukcji pediatry lub fizjoterapeuty dziecięcego.
Jak kręcz szyi objawia się u noworodka?
Wrodzony kręcz mięśniowy szyi oznacza skrócenie lub nieprawidłową elastyczność jednego mięśnia MOS. Typowym objawem jest stałe lub częste ustawianie głowy w jednej pozycji. U dziecka z prawostronnym kręczem głowa zwykle przechyla się w prawo, natomiast broda zwraca się w lewo. Przy zmianie lewostronnej kierunki są odwrotne.
Rodzice mogą zauważyć:
- wyraźną niechęć do obracania głowy w jedną stronę;
- stałe przechylenie głowy albo preferowanie jednego ułożenia;
- trudniejsze przystawianie do jednej piersi lub obracanie się przy karmieniu;
- spłaszczenie jednej części potylicy albo asymetrię twarzy;
- twarde zgrubienie biegnące zgodnie z przebiegiem mięśnia szyi.
Children’s Hospital of Philadelphia wskazuje jako charakterystyczny objaw:
“Firm, small, one to two-centimeter lump.”
(Children’s Hospital of Philadelphia, opis objawów wrodzonego kręczu mięśniowego szyi).
Nie każde dziecko z kręczem ma wyczuwalny guzek. Możliwe jest samo skrócenie lub wzmożone napięcie mięśnia, bez wyraźnej masy. Z drugiej strony obecność guzka nie zwalnia lekarza z oceny pozostałych struktur szyi, ponieważ u noworodków występują również wrodzone torbiele, zmiany naczyniowe, powiększone węzły, infekcje i rzadziej inne guzy szyi.
Jak przebiega diagnostyka guzka na szyi?
Pierwszym etapem jest badanie pediatryczne. Lekarz ocenia lokalizację zmiany, jej przesuwalność, temperaturę i wygląd skóry, bolesność oraz zakres ruchów szyi. Sprawdza również, czy dziecko prawidłowo oddycha, połyka, przybiera na wadze i porusza kończynami symetrycznie.
Przy typowym obrazie kręczu mięśniowego podstawą rozpoznania może być badanie kliniczne. Jeżeli obecny jest wyczuwalny guz, jego położenie jest nietypowe albo rozpoznanie pozostaje niejasne, często wykonuje się USG. American College of Radiology uznaje ultrasonografię szyi za jedno z właściwych badań pierwszego wyboru u dzieci z niepulsującą zmianą szyi położoną poza tarczycą i ślinianką przyuszną. Badanie nie wykorzystuje promieniowania jonizującego.
W fibromatosis colli USG zazwyczaj pokazuje pogrubiony mięsień MOS lub zmianę pozostającą w jego obrębie. Obraz może być jednorodny albo niejednorodny, zależnie od fazy przebudowy tkanki. Ultrasonografia pomaga potwierdzić związek guzka z mięśniem i odróżnić go od zmian położonych poza mięśniem.
Rezonans magnetyczny lub inne badania obrazowe rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy USG nie daje jasnego wyniku, masa ma nietypową budowę, szybko rośnie albo lekarz podejrzewa inną przyczynę. Tomografia komputerowa nie jest rutynowym badaniem każdego guzka szyi u noworodka, między innymi ze względu na ekspozycję na promieniowanie.
Kiedy potrzebna jest szybka konsultacja lekarska?
Każdy nowy guzek na szyi noworodka powinien zostać oceniony przez lekarza. Szczególnie pilnej konsultacji wymaga sytuacja, gdy zmiana szybko się powiększa, utrudnia oddychanie lub karmienie albo towarzyszą jej objawy infekcji.
Do sygnałów alarmowych należą:
- duszność, głośny oddech, sinienie, krztuszenie się lub trudność w połykaniu;
- gorączka, apatia, wyraźna bolesność, zaczerwienienie lub ocieplenie skóry;
- gwałtowny wzrost guzka, nietypowe położenie albo wyraźna asymetria neurologiczna.
Pilnej oceny wymaga również kręcz pojawiający się nagle u dziecka, które wcześniej swobodnie poruszało szyją, zwłaszcza po urazie, wraz z gorączką, silnym płaczem, osłabieniem kończyn lub zaburzeniem świadomości. Są to objawy odmienne od typowego stopniowego obrazu wrodzonego kręczu mięśniowego.
Jak leczy się fibromatosis colli i kręcz szyi?
Podstawowym postępowaniem przy potwierdzonym wrodzonym kręczu mięśniowym jest odpowiednio wcześnie rozpoczęta fizjoterapia. Program obejmuje ocenę ruchomości, delikatne ćwiczenia zwiększające zakres obrotu i przechylenia głowy, aktywne zachęcanie dziecka do patrzenia w ograniczoną stronę, prawidłowe noszenie oraz modyfikację pozycji podczas zabawy i karmienia.
Aktualne wytyczne American Physical Therapy Association podkreślają znaczenie wczesnej oceny fizjoterapeutycznej i kompleksowego programu, który nie ogranicza się do rozciągania jednego mięśnia. Oceniane są także symetria postawy, rozwój ruchowy, ustawienie obręczy barkowej, kształt głowy oraz sposób, w jaki opiekunowie układają i przenoszą dziecko.
Royal Berkshire NHS Foundation Trust opisuje zmianę w mięśniu jako:
“A benign swelling that gradually subsides.”
(Royal Berkshire NHS Foundation Trust, informacja dla rodziców o wrodzonym kręczu mięśniowym).
W wielu przypadkach zgrubienie stopniowo maleje w pierwszych miesiącach życia. Nie oznacza to jednak, że można czekać bez oceny ruchomości szyi. Nawet zmniejszający się guzek może pozostawić skrócenie mięśnia, utrwalone ustawienie głowy lub asymetrię czaszki. Kontrola pediatryczna i fizjoterapeutyczna pozwala ocenić, czy dziecko odzyskuje pełny, symetryczny zakres ruchu.
Leczenie operacyjne jest rozważane rzadko, przede wszystkim przy utrzymującym się znacznym ograniczeniu ruchomości mimo prawidłowo prowadzonej terapii zachowawczej. Decyzję podejmuje zespół specjalistów po ponownej ocenie rozpoznania, wieku dziecka, stopnia skrócenia mięśnia i odpowiedzi na fizjoterapię.
Co rodzice mogą robić do czasu konsultacji?
Dziecko powinno być układane do snu na plecach, zgodnie z zasadami bezpiecznego snu niemowląt. Zmianę kierunku patrzenia można wspierać podczas czuwania, umieszczając głos opiekuna, światło lub zabawkę po stronie, której dziecko zwykle unika. Czas spędzany na brzuchu powinien odbywać się wyłącznie wtedy, gdy dziecko nie śpi i jest stale nadzorowane.
Nie należy samodzielnie wykonywać gwałtownych skrętów głowy, mocnego rozciągania, uciskania ani rozmasowywania guzka. Technika ćwiczeń zależy od strony kręczu, zakresu ograniczenia i wieku dziecka. Nieprawidłowy kierunek ruchu lub nadmierna siła mogą powodować ból i utrudnić dalszą terapię.
Najważniejsze jest ustalenie, czy guzek rzeczywiście znajduje się w mięśniu MOS. Dopiero po badaniu pediatrycznym i — gdy jest potrzebne — USG można wiarygodnie odróżnić typowy pseudoguz mięśniowy od krwiaka lub innej zmiany szyi. Wczesne rozpoznanie pozwala szybko rozpocząć właściwe postępowanie i ograniczyć ryzyko utrwalenia asymetrii głowy oraz szyi.
Przeczytaj także inne przydatne materiały na stronie urazyokoloporodowe.pl. Znajdziesz tam ważne informacje o urazach okołoporodowych, możliwych powikłaniach, diagnostyce, leczeniu oraz prawach rodziców. Polecamy również przeczytać: Co spakować w 20 minut, gdy niemowlę nagle trafia do szpitala? Lista dla dziecka i rodzica na start
