Położna w nowym modelu NFZ może całodobowo ocenić stan kobiety w ciąży lub rozpoczynającej poród, wykryć czynniki ryzyka, zapewnić opiekę w nagłej sytuacji i zorganizować przewiezienie pacjentki do odpowiedniego szpitala. Pierwszy kontrakt dotyczący takiego świadczenia obowiązuje od 1 czerwca 2026 roku w Zespole Opieki Zdrowotnej w Wągrowcu — informuje redakcja Urazy Okołoporodowe, powołując się na literat-program.pl. To pierwsza placówka objęta nowym sposobem finansowania opieki nad ciężarnymi i rodzącymi.
Rozwiązanie jest przeznaczone przede wszystkim dla powiatów, w których nie działa oddział położniczo-ginekologiczny, a odległość do najbliższego szpitala prowadzącego hospitalizację położniczą przekracza 25 kilometrów. Nie oznacza ono jednak zastąpienia regularnego prowadzenia ciąży przez lekarza ani utworzenia pełnego oddziału porodowego kierowanego wyłącznie przez położne. Nowy zakres ma zabezpieczać pacjentkę w miejscu, gdzie dostęp do porodówki jest ograniczony, umożliwiając szybką ocenę stanu zdrowia, rozpoczęcie opieki i bezpieczne przekazanie do placówki o odpowiednim poziomie referencyjnym.
Pierwsza placówka działa w Wągrowcu
Wielkopolski Oddział Wojewódzki NFZ podpisał umowę z Zespołem Opieki Zdrowotnej w Wągrowcu 1 czerwca 2026 roku. Fundusz poinformował o uruchomieniu świadczenia 17 lipca. Placówka otrzymuje ryczałt dobowy w wysokości blisko 8,7 tys. zł, który ma finansować stałą gotowość personelu, pomieszczeń, aparatury oraz transportu medycznego.
Pieniądze nie są wypłacane za pojedynczą wizytę ciężarnej, lecz za utrzymywanie całodobowej gotowości do udzielenia pomocy.
NFZ wskazuje, że finansowanie obejmuje możliwość pilnej oceny stanu kobiety, zapewnienie podstawowego zabezpieczenia oraz organizację dalszego leczenia. Model ma funkcjonować tam, gdzie wcześniejsze zamknięcie porodówki pozostawiło mieszkanki bez lokalnego punktu zdolnego do udzielenia specjalistycznej pomocy w nagłej sytuacji.
„Nowe rozwiązanie nie zastępuje oddziałów położniczych. Pozostały one podstawą systemu, funkcjonując w strukturze trzystopniowej opieki perinatalnej” — podkreśliła prof. Ewa Wender-Ożegowska, konsultant krajowa w dziedzinie położnictwa i ginekologii, w komunikacie NFZ z 17 lipca 2026 roku.
Co położna może zrobić w nowym modelu
Zakres zadań położnej został określony w rozporządzeniu ministra zdrowia z 15 stycznia 2026 roku. Położna pracująca w takim punkcie dokonuje oceny klinicznej kobiety ciężarnej lub rodzącej, rozpoznaje czynniki ryzyka oraz wczesne objawy patologii ciąży, porodu lub połogu. Zapewnia także ciągłość opieki nad kobietą podczas porodu, w połogu oraz nad noworodkiem, jeżeli sytuacja wymaga udzielenia pomocy na miejscu.
Do najważniejszych zadań należą:
- ocena stanu kobiety w ciąży lub rozpoczynającej poród;
- wykrywanie czynników ryzyka i objawów wymagających interwencji;
- monitorowanie stanu matki oraz płodu;
- udzielenie pomocy do czasu przekazania pacjentki;
- zorganizowanie transportu do oddziału położniczo-ginekologicznego;
- przyjęcie porodu, gdy jego zaawansowanie uniemożliwia przewiezienie kobiety.
Jeżeli po badaniu pojawią się wskazania do hospitalizacji, placówka ma skierować i przetransportować ciężarną, rodzącą, kobietę w połogu albo noworodka do szpitala dysponującego oddziałem położniczo-ginekologicznym lub neonatologicznym. Poziom referencyjny oddziału musi odpowiadać stanowi klinicznemu pacjentki lub dziecka.
Transport nie jest rozwiązaniem organizowanym dopiero po wystąpieniu zagrożenia. Placówka musi utrzymywać jego całodobową dostępność.
Samochód powinien dotrzeć z miejsca stacjonowania do punktu udzielającego świadczenia w czasie krótszym niż 15 minut. Musi być przystosowany do przewozu kobiety ciężarnej, rodzącej, kobiety w połogu lub noworodka. Na jego wyposażeniu powinny znajdować się między innymi zestaw porodowy, źródło tlenu, urządzenie do wspomagania oddychania noworodka, pulsoksymetr, ssak oraz fotelik albo transporter neonatologiczny. W przewozie uczestniczą położna i ratownik medyczny.
Kiedy poród może odbyć się na miejscu
Podstawowym zadaniem punktu nie jest planowe prowadzenie porodów zamiast oddziału położniczego. Rozporządzenie przewiduje jednak sytuację, w której przewiezienie kobiety nie jest możliwe z powodu zaawansowania akcji porodowej. W takim przypadku placówka ma obowiązek zapewnić przyjęcie porodu na miejscu.
Pomieszczenie musi być odpowiednio wydzielone i wyposażone. Wymagane są między innymi:
- łóżko porodowe i łóżeczko dla noworodka;
- aparat KTG oraz kardiomonitor;
- fotel ginekologiczny;
- pulsoksymetr;
- stanowisko do resuscytacji noworodka;
- inkubator i zestaw porodowy.
Położna obecna całodobowo musi posiadać udokumentowane przeszkolenie z resuscytacji noworodka. Placówka ma ponadto zapewnić drugą położną na miejscu albo pozostającą w gotowości do udzielenia świadczenia.
„Pokoje narodzin stanowią jedynie element zabezpieczenia w miejscach, gdzie oddziały położnicze już przestały istnieć, a odległość do najbliższej porodówki bywa znaczna” — wyjaśniła prof. Ewa Wender-Ożegowska w informacji opublikowanej przez NFZ.
Jakie warunki musi spełnić szpital
Nie każda placówka może automatycznie rozpocząć realizację świadczenia. Szpital musi mieć w tej samej lokalizacji izbę przyjęć albo Szpitalny Oddział Ratunkowy. Powinien również prowadzić poradnię położniczo-ginekologiczną, w której lekarz przyjmuje od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 18.00, z wyjątkiem dni ustawowo wolnych od pracy.
Konieczne jest uzyskanie pozytywnych opinii dwóch konsultantów wojewódzkich: w dziedzinie położnictwa i ginekologii oraz w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologiczno-położniczego. Opinie mają uwzględniać rzeczywistą organizację opieki okołoporodowej w regionie.
Kluczowym kryterium pozostaje lokalizacja. Odległość od najbliższego szpitala posiadającego oddział położniczo-ginekologiczny i prowadzącego hospitalizację musi przekraczać 25 kilometrów. Nowy kontrakt nie jest więc powszechnym świadczeniem dostępnym od razu we wszystkich szpitalach i poradniach.
Czy położna zastępuje lekarza prowadzącego ciążę
Nowego świadczenia nie należy utożsamiać z pełnym, rutynowym prowadzeniem każdej ciąży od pierwszych tygodni do porodu. Kontrakt zawarty w Wągrowcu dotyczy całodobowego zabezpieczenia kobiet ciężarnych i rodzących na obszarze oddalonym od działającego oddziału położniczego. Lekarz nadal pracuje w poradni położniczo-ginekologicznej, a pacjentki wymagające hospitalizacji są kierowane do szpitala posiadającego odpowiedni oddział.
Oddzielnym świadczeniem pozostaje opieka położnej podstawowej opieki zdrowotnej. Zgodnie z materiałami NFZ kobieta ma prawo do bezpłatnej edukacji przedporodowej od 21. tygodnia ciąży. Od 21. do 31. tygodnia może korzystać z jednej wizyty tygodniowo, maksymalnie dziesięciu, a od 32. tygodnia — z dwóch wizyt tygodniowo, maksymalnie szesnastu. Łącznie daje to do 26 spotkań z położną POZ.
Po porodzie położna POZ odbywa od czterech do sześciu wizyt patronażowych do ukończenia przez dziecko drugiego miesiąca życia. Pierwsza powinna nastąpić nie później niż 48 godzin po opuszczeniu szpitala przez matkę i noworodka.
Ta opieka obejmuje między innymi monitorowanie stanu zdrowia kobiety i dziecka, ocenę karmienia, pielęgnację noworodka oraz wsparcie laktacyjne.
Co nowe świadczenie oznacza dla pacjentki
Najważniejszą zmianą jest pojawienie się lokalnego punktu całodobowej pomocy w powiecie pozbawionym oddziału położniczego. Kobieta z niepokojącymi objawami może zostać zbadana przez położną, a jej stan oceniony bez konieczności samodzielnego pokonywania ponad 25 kilometrów przed uzyskaniem pierwszej specjalistycznej pomocy.
W zależności od wyniku badania pacjentka może otrzymać zabezpieczenie na miejscu albo zostać skierowana i przewieziona do odpowiedniej porodówki. Jeżeli poród jest już zbyt zaawansowany, by transport był bezpieczny, placówka ma przyjąć dziecko w przygotowanym do tego pomieszczeniu, a następnie zapewnić dalszą opiekę lub przewóz matki i noworodka.
NFZ zapowiedział, że kontrakt w Wągrowcu jest pierwszym etapem wdrażania świadczenia. Według informacji Funduszu procedowany jest kolejny wniosek, a oddziały wojewódzkie monitorują zainteresowanie placówek i ich przygotowanie do spełnienia wymaganych warunków.
„W sprawach tak wrażliwych jak opieka okołoporodowa szczególnie ważne jest, aby mówić o faktach spokojnie i odpowiedzialnie, bez niepotrzebnego wzbudzania niepokoju” — zaznaczyła prof. Ewa Wender-Ożegowska w komunikacie NFZ.
Przeczytaj także inne przydatne materiały na stronie urazyokoloporodowe.pl. Znajdziesz tam ważne informacje o urazach okołoporodowych, możliwych powikłaniach, diagnostyce, leczeniu oraz prawach rodziców. Polecamy również przeczytać: Wyprawka dla noworodka bez zbędnych zakupów — co naprawdę przydaje się w pierwszym miesiącu
