Przedwczesne odklejenie łożyska w ciąży jest bardzo groźne zarówno dla matki jaki i dziecka. Jest to stan nagły, związanym z krwotokiem, który prowadzi do narażenia zdrowia oraz życia matki i płodu. Wskaźnik śmiertelności przy przedwcześnie odklejonym łożysku jest bardzo wysoki – przekraczający 300 zgonów na 1000 rozpoznanych przypadków, przy czym ponad połowa z nich jest spowodowana śmiercią dziecka. Najważniejsza jest prawidłowa diagnostyka i postępowanie personelu medycznego. Tylko właściwe działanie lekarza jest w stanie uratować matkę i dziecko w przypadku wystąpienia obfitego krwotoku spowodowanego przedwczesnym odklejeniem się łożyska.
Łożysko powstaje w ciele kobiety ciężarnej i jest niezbędne do życia płodu. Odpowiada bowiem za prawidłowy rozwój dziecka dostarczając mu niezbędne do życia składniki odżywcze oraz tlenu. Łożysko wraz z pępowina stanowi łącznik pomiędzy matka, a nienarodzonym dzieckiem. Z jednej strony łożyska wychodzi pępowina, a druga strona przylega do ściany macicy. Przez całą ciążę łożysko powinno ściśle przylegać do ściany macicy w jednym miejscu i oddzielić się samoistnie dopiero kilka minut po urodzeniu się dziecka
Gdy następuje przedwczesne odklejenie się łożyska od ściany macicy, dziecko otrzymuje mniej tlenu i składników odżywczych, co zaburza jego rozwój i może stanowić zagrożenie życia.
O przedwczesnym odklejeniu się łożyska można mówić wtedy, gdy łożysko odklei się częściowo lub całkowicie od ściany macicy po 20 tygodniu ciąży, a przed przewidywanym terminem porodu.
Przedwczesne odklejenie łożyska w ciąży – przyczyny
Częściowe lub całkowite odklejenie się łożyska może nastąpić, gdy kobieta:
- obciążony wywiad położniczy (ryzyko poronienia w I trymestrze)
- wielorodność (3 lub więcej przebytych porodów)
- cierpi na nadciśnienie
- pali papierosy
- zażywanie narkotyków
- ma niedobór kwasu foliowego
- jest w ciąży mnogiej
- dozna urazu brzucha – upadek, uderzenie w brzuch
- nagle podskoczy jej lub spadnie ciśnienie tętnicze
- mięśniaki macicy
- nieprawidłowa budowa macicy
- krótka pępowina
- ciąża wielopłodowa (im więcej płodów, tym większe ryzyko)
Najczęstsza przyczyna krwotoków z dróg rodnych w II i III trymestrze ciąży jest właśnie przedwczesne oddzielenie się łożyska. Prawidłowe odklejenie się łożyska powinno nastąpić dopiero w trzecim okresie porodu. Jeśli łożysko odklei się przed narodzinami dziecka, skutkuje krwawieniem z naczyń maciczno-łożyskowych, dużą utratą krwi, co grozi niedotlenieniem płodu, a niekiedy nawet zgonem.
Przedwczesne odklejenie łożyska w ciąży – objawy
Najczęstszym objawem przedwczesnego oddzielenia się łożyska jest:
- Krwawienie ciemną krwią z pochwy podczas późniejszych miesięcy
- ból w podbrzuszu, twardy, napięty brzuch, bolesny przy ucisku
- pojawienie się rytmicznych skurczów, nieustanne bóle porodowe
- ruchy dziecka mogą być osłabione, niemal niewyczuwalne albo bardzo gwałtowne
- wstrząs hipowolemiczny, z powodu utraty zbyt dużej ilości krwi: skóra robi się zimna, blada, wilgotna, pojawia się pobudzenie, uczucie niepokoju, spadek ciśnienia krwi, przyspieszony oddech, niekiedy wymioty i biegunka
Może się również zdarzyć, że pomimo oddzielenia się łożyska, krwawienie nie pojawia się w ogóle. Dzieje się tak w przypadku, gdy odkleja się centralna część łożyska, a jego części brzeżne – nie. Wówczas następuje tak zwany krwotok utajony, bo krew nie ma możliwości ujścia na zewnątrz.
Przedwczesne odklejenie się łożyska, a rozwiązanie porodu
W przypadku większego odklejenia łożyska matka zazwyczaj pozostaje w szpitalu pod baczną opieka personelu medycznego. W przypadku wystąpienia zagrożenie życia ciężarnej lub płodu, ciąża zostaje natychmiast rozwiązana przez cięcie cesarskie.
Przedwczesne odklejenie się łożyska – powikłania
Krwotok może doprowadzić do śmierci dziecka i matki.
U matki prowadzić może do:
- martwicy niedokrwiennej narządów wewnętrznych
- zaburzeń w krzepnięciu krwi
- niewydolności nerek
- zespołu Sheehana – poporodowej niedoczynności przysadki mózgowej
- zespołu wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, który doprowadza do zgonu
Powikłania u dziecka to:
- niedotlenienie wewnątrzmaciczne
- niedokrwistość
Przedwczesne odklejenie łożyska w wielu przypadkach może być przyczyną wcześniactwa oraz wszystkich jego konsekwencji. W wielu przypadkach może prowadzić do zgonu wewnątrzmacicznego, jeżeli zostanie za późno udzielona pomoc.
Czym jest odklejenie łożyska?
Odklejenie łożyska (łac. abruptio placentae) to poważne powikłanie ciąży polegające na przedwczesnym oddzieleniu się łożyska od ściany macicy przed porodem dziecka. Łożysko, które normalnie dostarcza tlen i składniki odżywcze rozwijającemu się płodowi, w momencie odklejenia przestaje prawidłowo spełniać swoją funkcję. Stan ten może prowadzić do bezpośredniego zagrożenia życia zarówno matki, jak i dziecka, dlatego wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.
Odklejenie łożyska występuje w około 0,5–1% wszystkich ciąż, ale może przybierać różne stopnie nasilenia – od niewielkiego, częściowego oddzielenia po całkowite odklejenie łożyska, które stanowi sytuację bezpośrednio zagrażającą życiu.
Objawy odklejenia łożyska
Rozpoznanie odklejenia łożyska bywa trudne, ponieważ objawy mogą być różnorodne i nie zawsze jednoznaczne. Najczęstszym objawem jest nagłe krwawienie z dróg rodnych – od niewielkiego plamienia do masywnego krwotoku. Należy jednak pamiętać, że w części przypadków krew gromadzi się za łożyskiem i nie wydostaje się na zewnątrz, co oznacza, że brak krwawienia nie wyklucza odklejenia.
Do typowych objawów odklejenia łożyska należą: silny, nagły ból brzucha, który nie ustępuje między skurczami, napięcie i twardość macicy przy badaniu palpacyjnym, bolesność uciskowa brzucha, krwawienie z dróg rodnych o ciemnoczerwonej barwie, obniżenie ruchliwości płodu lub całkowite ustanie ruchów dziecka, a także objawy wstrząsu u matki – przyspieszenie tętna, spadek ciśnienia krwi, bladość skóry i zimne poty.
Przyczyny odklejenia łożyska
Dokładna przyczyna odklejenia łożyska nie zawsze jest możliwa do ustalenia, jednak zidentyfikowano liczne czynniki ryzyka. Do najważniejszych należą: nadciśnienie tętnicze i stan przedrzucawkowy, które stanowią najczęstszą przyczynę, urazy mechaniczne brzucha, na przykład wypadek samochodowy lub upadek, palenie tytoniu podczas ciąży, które zwiększa ryzyko dwu- do trzykrotnie, nadużywanie alkoholu i narkotyków, szczególnie kokainy, wielowodzie lub nagłe odpłynięcie dużej ilości płynu owodniowego, wcześniejsze odklejenie łożyska w poprzedniej ciąży, wiek matki powyżej 35 lat oraz zaburzenia krzepnięcia krwi.
Diagnostyka odklejenia łożyska
Rozpoznanie odklejenia łożyska opiera się przede wszystkim na obrazie klinicznym – objawach zgłaszanych przez ciężarną i wynikach badania fizykalnego. Badanie ultrasonograficzne (USG) może potwierdzić rozpoznanie, uwidaczniając krwiak pozałożyskowy, jednak w wielu przypadkach wynik USG bywa prawidłowy mimo istniejącego odklejenia. Dlatego prawidłowy wynik USG nigdy nie powinien być podstawą do wykluczenia tego rozpoznania, jeśli objawy kliniczne na nie wskazują.
Dodatkowe badania obejmują zapis kardiotokograficzny (KTG), który pozwala ocenić stan płodu – w przypadku odklejenia łożyska często stwierdza się nieprawidłowe wzorce tętna płodu, takie jak deceleracje późne lub bradykardię. Wykonuje się również badania laboratoryjne krwi matki, w tym morfologię, parametry krzepnięcia i oznaczenie grupy krwi, aby przygotować się na ewentualną konieczność transfuzji.
Postępowanie w przypadku odklejenia łożyska
Sposób postępowania zależy od stopnia odklejenia, stanu matki i płodu oraz zaawansowania ciąży. W przypadkach łagodnych, gdy odklejenie jest niewielkie, płód jest w dobrym stanie i ciąża jest wcześniacza, możliwa jest hospitalizacja z intensywnym monitorowaniem i postępowaniem zachowawczym – leżenie w łóżku, kontrola parametrów życiowych matki i ciągły monitoring KTG.
W przypadkach umiarkowanych i ciężkich konieczne jest natychmiastowe zakończenie ciąży, najczęściej poprzez cesarskie cięcie w trybie pilnym. Jeśli odklejenie jest masywne, a stan matki niestabilny, priorytetem jest ratowanie życia matki – może to wymagać intensywnej resuscytacji płynowej, transfuzji krwi, a w skrajnych przypadkach nawet usunięcia macicy (histerektomii). Kluczowe znaczenie ma szybkość reakcji zespołu medycznego – każda minuta opóźnienia zwiększa ryzyko trwałego uszkodzenia płodu w wyniku niedotlenienia.
Rokowanie i konsekwencje
Rokowanie w przypadku odklejenia łożyska zależy od rozległości oddzielenia i szybkości udzielonej pomocy medycznej. Niewielkie odklejenia, wcześnie rozpoznane i prawidłowo leczone, zazwyczaj kończą się dobrze zarówno dla matki, jak i dla dziecka. Jednak masywne odklejenie łożyska niesie ze sobą ryzyko śmierci płodu z powodu niedotlenienia, poważnych powikłań u matki, w tym zespołu rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC), niewydolności nerek i konieczności histerektomii.
Kobiety, które doświadczyły odklejenia łożyska w jednej ciąży, mają podwyższone ryzyko wystąpienia tego powikłania w kolejnych ciążach. Dlatego każda następna ciąża powinna być ściśle monitorowana przez doświadczonego specjalistę od początku.
Podsumowanie
Odklejenie łożyska to stan nagły wymagający natychmiastowej pomocy medycznej. Każda ciężarna powinna znać objawy alarmowe – nagły ból brzucha, krwawienie z dróg rodnych, zmniejszenie ruchów płodu – i w razie ich wystąpienia niezwłocznie udać się do szpitala. Szybka reakcja i właściwe postępowanie medyczne mogą uratować życie zarówno matki, jak i dziecka. Jeśli podejrzewasz, że w wyniku opóźnionej diagnozy lub niewłaściwego leczenia doszło do powikłań, warto rozważyć konsultację prawną w celu oceny sytuacji.
