Noworodek oddycha nierówno po trudnym porodzie — nie zawsze oznacza to ciężkie powikłanie, ponieważ w pierwszych tygodniach życia fizjologiczny rytm oddychania może być nieregularny. Jeśli jednak nierównemu oddechowi towarzyszą przyspieszenie oddechu, wysiłek oddechowy, sinienie, asymetryczna praca klatki piersiowej albo problemy z karmieniem, jedną z rzadszych przyczyn może być porażenie przepony u noworodka związane z uszkodzeniem nerwu przeponoweg, informuje redakcja Urazy Okołoporodowe.
Nerw przeponowy odpowiada za ruch przepony, czyli podstawowego mięśnia oddechowego noworodka. Jego uszkodzenie może wystąpić w związku z urazem struktur szyi podczas porodu, zwłaszcza przy dystocji barkowej, porodzie instrumentalnym, ułożeniu miednicowym lub innych trudnych sytuacjach położniczych. Najczęściej problem dotyczy jednej połowy przepony. W cięższych przypadkach dziecko może wymagać wspomagania oddychania.
Nierówny oddech nie zawsze oznacza porażenie przepony
Zdrowe noworodki oddychają inaczej niż starsze dzieci i dorośli. Według Stanford Medicine Children’s Health typowa częstość oddechów wynosi około 40–60 na minutę, a podczas snu może spaść do około 30–40. Mogą występować krótkie, kilkusekundowe przerwy, po których pojawia się seria szybszych oddechów. Jest to tzw. oddychanie okresowe.
W fizjologicznym oddychaniu okresowym krótkiej pauzie nie powinny jednak towarzyszyć sinienie, wyraźne osłabienie dziecka ani nasilony wysiłek oddechowy. Sam nierówny rytm nie wystarcza więc do rozpoznania porażenia przepony.
Sytuacja zmienia się, gdy po trudnym porodzie utrzymuje się tachypnoe, czyli częstość oddechów powyżej 60 na minutę, lub pojawiają się inne cechy niewydolności oddechowej. Aktualne opracowanie American Family Physician z 2026 roku zalicza do podstawowych objawów zwiększony wysiłek oddechowy, postękiwanie przy wydechu, poszerzanie skrzydełek nosa, zaciąganie klatki piersiowej, sinicę i tachypnoe.
„Objawy niewydolności oddechowej obejmują zwiększony wysiłek oddychania, postękiwanie, poszerzanie nozdrzy, sinicę, retrakcje i tachypnoe” — American Family Physician, 2026, tłum. red.
Kiedy po trudnym porodzie podejrzewa się problem z przeponą
Uszkodzenie nerwu przeponowego jest rzadką przyczyną zaburzeń oddechowych, dlatego diagnoza nie opiera się wyłącznie na charakterze porodu. Podejrzenie zwiększa połączenie danych z przebiegu porodu z konkretnymi objawami po urodzeniu.
Najbardziej istotne sygnały to:
- utrzymujące się szybkie lub wyraźnie utrudnione oddychanie, asymetryczna praca klatki piersiowej i brzucha, postękiwanie albo sinienie;
- uniesienie jednej połowy przepony widoczne w badaniu obrazowym oraz zmniejszony, nieobecny lub paradoksalny ruch tej części przepony w USG;
- współistniejące osłabienie ruchów jednej ręki po trudnym porodzie, które może wskazywać na uraz splotu ramiennego i zwiększać podejrzenie jednoczesnego uszkodzenia nerwu przeponowego.
Uraz nerwu przeponowego może towarzyszyć urazowi splotu ramiennego, ponieważ struktury te znajdują się w sąsiednich obszarach szyi. StatPearls wymienia przy uszkodzeniu nerwu przeponowego tachypnoe, asymetryczne ruchy klatki piersiowej i osłabione szmery oddechowe po stronie zmiany.
Dlaczego trudny poród może doprowadzić do porażenia przepony
Nerw przeponowy wychodzi głównie z korzeni szyjnych C3–C5 i odpowiada za unerwienie ruchowe przepony. Nadmierne rozciągnięcie szyi podczas porodu może więc uszkodzić nerw i ograniczyć ruch jednej połowy przepony. W literaturze opisano taki mechanizm m.in. przy dystocji barkowej, porodzie miednicowym oraz porodach z zastosowaniem kleszczy lub próżnociągu.
„Porażenie nerwu przeponowego może być następstwem urazu porodowego podczas trudnego porodu” — Murty i Ram, Journal of Pediatric Neurosciences, tłum. red.
Nie oznacza to jednak, że każdy trudny lub instrumentalny poród prowadzi do takiego powikłania. Dane z 49 amerykańskich szpitali dziecięcych z lat 2004–2018 obejmowały 5832 pacjentów z okołoporodowym porażeniem splotu ramiennego. U 122, czyli około 2 proc. tej konkretnej grupy, odnotowano również uszkodzenie nerwu przeponowego z niedowładem przepony.
Dane nie opisują częstości w całej populacji noworodków, lecz pokazują, że powikłanie jest rzadkie nawet w grupie z urazem splotu.
Jak lekarze potwierdzają porażenie przepony
Punktem wyjścia jest badanie dziecka i ocena tego, jak oddycha: częstości oddechów, saturacji, pracy mięśni oddechowych oraz symetrii ruchów klatki piersiowej i brzucha. Istotna jest także historia porodu i informacja o dystocji barkowej, porodzie zabiegowym lub współistniejącym urazie kończyny górnej.
Na zdjęciu rentgenowskim klatki piersiowej może być widoczne wyraźne uniesienie jednej połowy przepony. Sam obraz RTG może jednak jedynie nasunąć podejrzenie, ponieważ wysoko ustawiona przepona może mieć również inne przyczyny.
Duże znaczenie ma USG przepony w trybie M-mode. Pozwala ono obserwować kierunek i zakres jej ruchu. W porażeniu może występować znacznie ograniczona ruchomość, jej brak albo ruch paradoksalny — podczas wdechu zajęta część przepony przemieszcza się w kierunku przeciwnym do oczekiwanego.
W opublikowanym w 2024 roku opisie przypadku noworodka z utrzymującym się tachypnoe RTG wykazało uniesienie prawej połowy przepony, a badanie M-mode potwierdziło zmniejszenie jej ruchomości. Po czterech tygodniach obserwowano poprawę oddychania i większą symetrię ruchu przepony.
„Odpowiednie zastosowanie ultrasonografii M-mode może ułatwić szybkie rozpoznanie i zapewnić obiektywną ocenę” — autorzy opisu przypadku z 2024 roku, tłum. red.
Co jeszcze może powodować problemy z oddychaniem po porodzie
Porażenie przepony nie należy do najczęstszych przyczyn zaburzeń oddechowych u noworodka. Dlatego neonatolog musi równolegle oceniać znacznie bardziej rozpowszechnione rozpoznania.
U noworodków urodzonych o czasie częstą przyczyną jest przejściowe tachypnoe noworodka, związane z opóźnionym wchłanianiem płynu z płuc. Inne istotne rozpoznania obejmują zespół zaburzeń oddychania, aspirację smółki, zapalenie płuc, sepsę, odmę opłucnową oraz przetrwałe nadciśnienie płucne noworodka. W diagnostyce bierze się również pod uwagę wady serca i inne wady wrodzone.
Dlatego nieprawidłowego oddechu po trudnym porodzie nie można na podstawie samej obserwacji przypisać uszkodzeniu nerwu przeponowego.
Jak wygląda leczenie porażenia przepony u noworodka
Postępowanie zależy od nasilenia problemów z oddychaniem. Dziecko, które utrzymuje prawidłowe utlenowanie i stopniowo się poprawia, może być obserwowane. W bardziej nasilonych przypadkach stosuje się tlenoterapię, CPAP, nieinwazyjne wspomaganie wentylacji albo wentylację mechaniczną.
Część uszkodzeń nerwu przeponowego może ulegać samoistnej poprawie. W retrospektywnej serii 14 noworodków z okołoporodowym uszkodzeniem nerwu przeponowego cztery dzieci odzyskały funkcję na tyle szybko, że udało się zakończyć wentylację mechaniczną w ciągu dziewięciu dni. U dziesięciu wykonano chirurgiczną plastykę — plicację przepony — ponieważ utrzymywały się poważne zaburzenia oddychania lub nie można było odstawić wspomagania oddechu. Satysfakcjonujący wynik oddechowy odnotowano u 86 proc. całej grupy.
Plicacja nie jest więc automatycznym leczeniem każdego przypadku. W analizie obejmującej 122 dzieci z jednoczesnym okołoporodowym uszkodzeniem nerwu przeponowego i niedowładem przepony operowano 23 proc. pacjentów. Optymalny moment operacji nadal zależy od obrazu klinicznego i możliwości odłączenia dziecka od wsparcia oddechowego.
Kiedy potrzebna jest natychmiastowa pomoc
Jeżeli noworodek sinieje, ma wyraźne trudności z oddychaniem, zaciąga przestrzenie pod żebrami, regularnie postękuje podczas wydechu, ma dłuższe przerwy w oddychaniu, jest bardzo senny lub zbyt duszny, aby prawidłowo jeść, wymaga pilnej oceny medycznej. NHS wymienia właśnie takie symptomy jako sygnały wymagające natychmiastowej pomocy.
W Polsce w sytuacji nagłego zagrożenia zdrowia lub życia należy dzwonić pod 999 lub 112.
Informację tę potwierdza oficjalny portal Pacjent.gov.pl.
Po trudnym porodzie szczególne znaczenie ma więc nie samo stwierdzenie, że dziecko „oddycha nierówno”, lecz cały obraz: utrzymywanie się tachypnoe, wysiłek oddechowy, utlenowanie krwi, symetria klatki piersiowej, ruch przepony w USG oraz obecność innych urazów okołoporodowych.
Porażenie przepony jest rzadkim rozpoznaniem, ale może istotnie zaburzać oddychanie noworodka i wymagać leczenia na oddziale neonatologicznym.
Przeczytaj także inne przydatne materiały na stronie urazyokoloporodowe.pl. Znajdziesz tam ważne informacje o urazach okołoporodowych, możliwych powikłaniach, diagnostyce, leczeniu oraz prawach rodziców. Polecamy również przeczytać: Dokumentacja medyczna dziecka w telefonie: jak bezpiecznie przechowywać ją na iPhonie 18
