Nieprawidłowy zapis KTG podczas porodu nie oznacza automatycznie, że dziecko jest niedotlenione ani że poród musi natychmiast zakończyć się cięciem cesarskim. Oznacza natomiast, że personel powinien dokładniej ocenić zapis czynności serca płodu, skurcze macicy oraz całą sytuację położniczą i — jeśli jest to potrzebne — zmienić sposób monitorowania. Jak informuje redakcja Urazy Okołoporodowe, KTG jest metodą pośredniej oceny dobrostanu płodu, a decyzje kliniczne podejmuje się na podstawie zapisu oraz innych informacji o przebiegu ciąży i porodu.
Zmiana monitorowania może oznaczać przejście od okresowego osłuchiwania tętna do ciągłego KTG, poprawienie jakości zapisu przez zmianę ułożenia czujnika, jednoczesne kontrolowanie tętna matki albo — w określonych warunkach — zastosowanie elektrody zakładanej na część przodującą płodu. Sam fakt, że personel zmienia metodę, nie przesądza jeszcze o ciężkim stanie dziecka. Aktualne wytyczne NICE podkreślają, że zapis KTG należy interpretować razem z postępem porodu, częstotliwością skurczów, stanem rodzącej i dodatkowymi czynnikami ryzyka.
Co właściwie mierzy KTG podczas porodu
Kardiotokografia rejestruje równocześnie czynność serca płodu oraz czynność skurczową macicy. Dzięki temu personel może obserwować nie tylko aktualne tętno dziecka, lecz przede wszystkim sposób, w jaki zmienia się ono w czasie i jak reaguje na kolejne skurcze. Polski portal Pacjent.gov.pl opisuje KTG jako nieinwazyjne badanie pozwalające monitorować czynność serca płodu i skurcze macicy przed porodem oraz w jego trakcie.
W ocenie zapisu znaczenie mają m.in.:
- podstawowa częstotliwość rytmu serca płodu;
- zmienność rytmu serca;
- obecność i charakter zwolnień rytmu, czyli deceleracji;
- obecność przyspieszeń, czyli akceleracji;
- częstotliwość i długość skurczów;
- zmiana tych parametrów w kolejnych fragmentach zapisu.
NICE wskazuje, że przy stabilnej podstawowej czynności serca wynoszącej 110–160 uderzeń na minutę i prawidłowej zmienności ryzyko kwasicy płodu jest niskie. Jednocześnie pojedyncza wartość tętna nie wystarcza do oceny sytuacji — analizowany jest wzorzec zapisu oraz jego ewolucja.
„Monitorowanie tętna płodu jest narzędziem pomagającym oceniać stan płodu, a nie samodzielnym testem diagnostycznym” — podkreśla NICE w wytycznych dotyczących monitorowania płodu podczas porodu.
To rozróżnienie jest istotne. KTG sygnalizuje, że dziecko może gorzej tolerować poród, ale interpretacja zapisu wymaga zestawienia go z pozostałymi danymi klinicznymi.
Dlaczego lekarz lub położna mogą nagle zmienić sposób monitorowania
W Polsce standard organizacyjny opieki okołoporodowej przewiduje ocenę czynności serca płodu przez co najmniej minutę co 15–30 minut oraz stosowanie kardiotokografii w sytuacjach uzasadnionych medycznie. Jeśli wynik okresowej oceny budzi wątpliwości, konieczne jest wykonanie dłuższego zapisu KTG.
„W sytuacjach wątpliwych konieczne wykonanie przynajmniej trzydziestominutowego zapisu kardiotokograficznego” — stanowi obowiązujący standard organizacyjny opieki okołoporodowej.
Rekomendacje PTGiP dotyczące śródporodowego monitorowania płodu zostały opublikowane 1 sierpnia 2025 roku. Towarzystwo wymienia sytuacje, w których istnieją medyczne wskazania do dokładniejszego lub ciągłego monitorowania KTG, między innymi określone choroby matki, czynniki ryzyka dotyczące płodu oraz komplikacje pojawiające się już podczas porodu.
Do sytuacji, które mogą prowadzić do zmiany sposobu obserwacji, należą m.in. nieprawidłowości wykrywane podczas wcześniejszego osłuchiwania, stosowanie oksytocyny, gorączka rodzącej, krwawienie, zielone zabarwienie płynu owodniowego, wcześniejsze cięcie cesarskie czy ciąża obciążona określonymi czynnikami ryzyka. Zakres wskazań zależy jednak od konkretnej sytuacji klinicznej.
Zmiana z okresowego osłuchiwania na ciągłe KTG jest więc przede wszystkim sposobem zwiększenia ilości informacji dostępnych personelowi.
Co oznacza „nieprawidłowy” albo „podejrzany” zapis
Nie każdy zapis odbiegający od wzorca prawidłowego ma takie samo znaczenie. NICE klasyfikuje poszczególne elementy KTG według poziomu niepokoju, a następnie ocenia zapis jako prawidłowy, podejrzany lub patologiczny. Klasyfikacja nie jest jednak oderwana od sytuacji klinicznej — znaczenie ma również obecność innych czynników zwiększających ryzyko niedotlenienia.
Za sygnały wymagające dokładniejszej oceny mogą być uznane między innymi nieprawidłowa podstawowa częstotliwość rytmu serca, zmniejszona zmienność albo określone rodzaje deceleracji.
Jednocześnie same deceleracje nie zawsze oznaczają zagrożenie. NICE zwraca uwagę, że niektóre zmienne deceleracje są podczas porodu bardzo częste i mogą wynikać z ucisku pępowiny. Znaczenie zmiany rośnie, gdy utrzymuje się ona długo albo towarzyszą jej inne nieprawidłowości, na przykład wzrost podstawowej częstotliwości rytmu serca lub zmniejszenie zmienności.
ACOG również zaznacza, że nieprawidłowy wzorzec tętna nie zawsze oznacza rzeczywisty problem u płodu. Najpierw ocenia się możliwą przyczynę i podejmuje działania zależne od sytuacji.
„Nieprawidłowe wzorce tętna płodu nie zawsze oznaczają, że występuje problem” — wyjaśnia American College of Obstetricians and Gynecologists w informacji dla pacjentek, zaktualizowanej w styczniu 2026 roku.
Zmiana ułożenia czujników — czasem problemem jest jakość sygnału
Jeżeli personel poprawia pasy KTG, przesuwa czujnik na brzuchu albo prosi rodzącą o zmianę pozycji, przyczyną może być po prostu niewystarczająca jakość rejestrowanego sygnału.
NICE zaleca, aby zapis KTG miał odpowiednią jakość. Jeżeli tak nie jest, personel powinien podjąć działania pozwalające ją poprawić, na przykład zmienić pozycję przetwornika rejestrującego tętno płodu lub czujnika skurczów.
Innym problemem może być pomylenie tętna płodu z tętnem rodzącej. Jest to szczególnie istotne w drugim okresie porodu. Dlatego personel powinien rozróżniać oba sygnały, a w przypadku wątpliwości może jednocześnie monitorować puls matki, wykorzystać USG, osłuchiwanie stetoskopem położniczym albo — gdy istnieją odpowiednie warunki — elektrodę płodową.
Nieczytelny lub przerywany sygnał nie jest więc tym samym co potwierdzona nieprawidłowa czynność serca płodu.
Kiedy stosuje się elektrodę na główkę dziecka
Jeżeli zewnętrzny czujnik nie pozwala uzyskać wystarczająco dobrego zapisu, możliwe jest zastosowanie monitorowania wewnętrznego.
ACOG wyjaśnia, że używana jest wtedy cienka elektroda umieszczana na części płodu znajdującej się najbliżej szyjki macicy — najczęściej na skórze głowy. Metoda może być zastosowana po pęknięciu błon płodowych.
NICE wymienia elektrodę płodową jako jedną z możliwości uzyskania dokładniejszego pomiaru, gdy występują wątpliwości, czy monitor rejestruje tętno dziecka czy matki, albo gdy jakość zewnętrznego zapisu jest niewystarczająca.
Zastosowanie elektrody nie oznacza więc samo w sobie, że konieczne będzie operacyjne zakończenie porodu. Może służyć przede wszystkim uzyskaniu bardziej wiarygodnego zapisu.
Co personel może zrobić, gdy KTG zaczyna się pogarszać
Reakcja zależy od rodzaju zmian i ich przyczyny. Nie istnieje jedna procedura stosowana przy każdym odchyleniu.
Jeśli pojawia się podejrzany zapis, zgodnie z NICE przeprowadzana jest pełna ponowna ocena sytuacji: parametrów życiowych matki, czynników ryzyka, postępu porodu i zmian widocznych wcześniej w KTG. Poszukuje się również możliwej przyczyny pogorszenia zapisu.
W zależności od sytuacji działania mogą obejmować:
- zmianę pozycji rodzącej, zwłaszcza jeśli może ona poprawić warunki krążenia lub ograniczyć ucisk pępowiny;
- ograniczenie albo zatrzymanie wlewu oksytocyny, jeżeli skurcze występują zbyt często;
- dalsze ciągłe monitorowanie i ponowną ocenę zapisu;
- pilną ocenę przez lekarza położnika, gdy zmiany są poważniejsze lub utrzymują się.
Przy nadmiernej czynności skurczowej NICE zaleca zmniejszenie częstotliwości skurczów, między innymi przez zmniejszenie dawki albo zatrzymanie oksytocyny, jeśli jest ona stosowana. Jednocześnie aktualne wytyczne nie zalecają rutynowego podawania tlenu rodzącej wyłącznie jako sposobu poprawienia KTG; tlen powinien być stosowany, jeśli istnieje wskazanie dotyczące samej matki, na przykład jej niedotlenienie.
Ciągłe KTG może zostać włączone także mimo wcześniejszego prawidłowego przebiegu
Sposób monitorowania dziecka nie jest ustalany raz na cały poród. Ocena ryzyka trwa przez cały jego przebieg.
NICE zaleca przejście na ciągłe KTG, gdy podczas porodu pojawiają się nowe czynniki ryzyka. Należą do nich między innymi pięć lub więcej skurczów w ciągu dziesięciu minut, gorączka, podejrzenie zakażenia, świeże krwawienie, istotne nadciśnienie, opóźnienie postępu porodu, zastosowanie znieczulenia regionalnego czy oksytocyny.
Oznacza to, że kobieta rozpoczynająca poród z okresowym osłuchiwaniem tętna płodu może kilka godzin później zostać podłączona do ciągłego KTG, choć wcześniejsze wyniki były prawidłowe.
Nie musi to wynikać z nagłego zagrożenia. Może być konsekwencją zmiany profilu ryzyka w trakcie porodu.
Czy nieprawidłowe KTG oznacza cięcie cesarskie
Nie.
ACOG wyjaśnia, że po stwierdzeniu nieprawidłowego wzorca tętna najpierw podejmowane są działania mające ustalić i — jeśli to możliwe — usunąć przyczynę. Dopiero gdy sytuacja nie poprawia się albo dalsza ocena wskazuje na problem wymagający szybkiego zakończenia porodu, może zapaść decyzja o pilnym porodzie drogą cięcia cesarskiego lub — zależnie od etapu porodu i warunków położniczych — porodzie zabiegowym.
W aktualnych wytycznych NICE szczególną wagę przywiązuje się do utrzymujących się zmian KTG połączonych z dodatkowymi czynnikami ryzyka. Przy poważniejszych nieprawidłowościach zalecana jest pilna konsultacja położnicza oraz ocena, czy konieczne jest przyspieszenie porodu.
W drugim okresie porodu próg do uzyskania drugiej opinii lub pomocy powinien być niższy, ponieważ interpretacja KTG jest trudniejsza, a niedotlenienie może rozwijać się szybciej.
Co oznacza powrót do mniej intensywnego monitorowania
Zmiana sposobu monitorowania może działać także w drugą stronę.
Jeżeli ciągłe KTG zostało rozpoczęte wyłącznie dlatego, że okresowe osłuchiwanie wzbudziło wątpliwości, a zapis po dalszej obserwacji okazuje się prawidłowy i nie pojawiają się inne czynniki ryzyka, możliwy jest powrót do okresowej kontroli. NICE przewiduje taką możliwość po uzyskaniu prawidłowego zapisu, jeśli nie ma powodów do dalszego ciągłego monitorowania.
Polskie rekomendacje PTGiP również wskazują, że w przypadku odchyleń lub wątpliwych pomiarów należy wykonać co najmniej 30-minutowy zapis KTG, a po uzyskaniu prawidłowego wyniku możliwy jest powrót do nieciągłego osłuchiwania czynności serca płodu.
To jeden z powodów, dla których samo podłączenie do ciągłego KTG nie powinno być utożsamiane z decyzją o zakończeniu porodu.
Co jest najważniejsze, gdy personel mówi o zmianie zapisu KTG
Dla rodzącej praktyczne znaczenie mają przede wszystkim cztery informacje: co dokładnie zmieniło się w zapisie, czy sygnał jest wiarygodny, jakie działania są podejmowane oraz kiedy przewidziana jest ponowna ocena.
Aktualne wytyczne NICE wymagają uwzględniania zmian KTG w czasie, a nie interpretowania pojedynczego fragmentu w oderwaniu od poprzednich zapisów. Personel powinien również zestawiać KTG ze stanem matki, postępem porodu, skurczami i czynnikami mogącymi zwiększać ryzyko niedotlenienia płodu.
Najnowsze polskie rekomendacje dotyczące śródporodowego monitorowania stanu płodu zostały opublikowane przez PTGiP 1 sierpnia 2025 roku. Ich podstawowym praktycznym znaczeniem jest rozróżnienie sytuacji, w których wystarcza okresowa kontrola czynności serca płodu, od tych, które wymagają ciągłego zapisu oraz bardziej intensywnej oceny klinicznej.
KTG pozostaje elementem całej oceny położniczej, a nie wynikiem, na podstawie którego decyzja o dalszym przebiegu porodu powinna być podejmowana w oderwaniu od pozostałych informacji.
Przeczytaj także inne przydatne materiały na stronie urazyokoloporodowe.pl. Znajdziesz tam ważne informacje o urazach okołoporodowych, możliwych powikłaniach, diagnostyce, leczeniu oraz prawach rodziców. Polecamy również przeczytać: Szczepienie przeciw RSV w ciąży jesienią 2026: w którym tygodniu zrobić je, żeby chronić dziecko przez pierwszy sezon
