Niemowlę wygina się w literę C, stale układa głowę po jednej stronie albo podczas leżenia tworzy wyraźny łuk całym tułowiem — taki obraz może odpowiadać preferencji ułożeniowej, ograniczeniu ruchomości szyi lub kręczowi szyi. Sam kształt ciała nie pozwala jednak rozpoznać przyczyny. Jak informuje redakcja Urazy Okołoporodowe, powołując się na wytyczne Royal Children’s Hospital w Melbourne, ocenę dziecka należy oprzeć na badaniu ruchomości szyi, napięcia mięśni, ułożenia kończyn, kształtu głowy oraz rozwoju ruchowego.
Najczęściej widoczna asymetria wiąże się z tym, że niemowlę preferuje patrzenie i obracanie się w jedną stronę. Przyczyną może być napięcie lub skrócenie mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego, ograniczona możliwość obracania głowy albo utrwalone ułożenie. Nie każda pozycja przypominająca literę C oznacza chorobę neurologiczną, ale asymetrii utrzymującej się podczas odpoczynku, karmienia i aktywności nie należy oceniać wyłącznie na podstawie zdjęcia lub nagrania.
Co oznacza układanie ciała w literę C
Określenie „litera C” nie jest nazwą rozpoznania medycznego. Rodzice używają go zwykle wtedy, gdy głowa dziecka jest zwrócona w jedną stronę, bark po tej samej stronie wydaje się skrócony, a tułów i miednica układają się w łuk.
W przypadku asymetrii ułożeniowej dziecko może:
- częściej patrzeć tylko w prawo albo tylko w lewo;
- mieć trudność z pełnym obróceniem głowy w przeciwnym kierunku;
- łatwiej ssać jedną pierś lub układać się przy jednej stronie opiekuna;
- odginać tułów lub przesuwać miednicę w stronę preferowanego ustawienia;
- mieć spłaszczenie tylnej lub bocznej części głowy;
- protestować przy próbie zmiany pozycji.
Wytyczne Royal Children’s Hospital wskazują, że wrodzony kręcz szyi należy brać pod uwagę między innymi przy preferowanym ustawieniu głowy, ograniczonej ruchomości odcinka szyjnego, wyczuwalnym zgrubieniu mięśnia szyi lub asymetrii twarzoczaszki.
„Wrodzony kręcz szyi należy podejrzewać u niemowląt z preferowanym ustawieniem głowy lub ograniczeniem ruchomości szyi” — wskazano w wytycznych Royal Children’s Hospital dotyczących oceny niemowląt z kręczem szyi.
W kręczu szyi głowa jest zwykle pochylona w stronę napiętego mięśnia, a broda skierowana przeciwnie. Dziecko nie zawsze układa jednak wyłącznie samą szyję — kompensacja może obejmować barki, klatkę piersiową i miednicę, dlatego sylwetka widziana z góry przypomina łuk.
Asymetria ułożeniowa a kręcz szyi
Preferencja jednej strony może występować bez trwałego skrócenia mięśnia. Niemowlę potrafi wówczas obrócić głowę w obie strony, ale częściej wybiera jedną z nich. Przy kręczu szyi zakres ruchu bywa wyraźnie ograniczony, a próba obrotu może wywoływać opór lub płacz.
Do oceny nie wystarcza obserwacja ustawienia głowy. Lekarz lub fizjoterapeuta sprawdza między innymi:
- czy dziecko obraca głowę w podobnym zakresie w prawo i w lewo;
- czy występuje stałe pochylenie głowy;
- czy w mięśniu szyi znajduje się zgrubienie;
- czy barki, tułów i miednica układają się symetrycznie;
- czy kończyny po obu stronach poruszają się równie aktywnie;
- czy pojawiło się spłaszczenie czaszki lub asymetria twarzy;
- czy rozwój ruchowy przebiega zgodnie z wiekiem.
Kręcz szyi często współistnieje ze skośnogłowiem ułożeniowym. Amerykańska Akademia Pediatrii podaje, że napięcie lub nierównowaga mięśni szyi sprzyja stałemu opieraniu głowy na tej samej stronie, co może prowadzić do deformacji jej kształtu.
Spłaszczenie głowy nie jest wyłącznie problemem estetycznym do oceny w domu. Podczas badania należy odróżnić plagiocefalię pozycyjną od rzadszych nieprawidłowości budowy czaszki. Royal Children’s Hospital zaznacza, że rozpoznanie plagiocefalii pozycyjnej jest przede wszystkim kliniczne, a rutynowe badania obrazowe nie są zwykle potrzebne, jeżeli obraz jest typowy.
„Dziecko ze sztywną i napiętą szyją może mieć trudność z obracaniem głowy i preferować jedną pozycję” — wyjaśnia Royal Children’s Hospital w materiale dotyczącym plagiocefalii i brachycefalii.
Kiedy trzeba wykluczyć problem neurologiczny?
Zaburzenie neurologiczne nie jest rozpoznawane na podstawie samego wyginania się w łuk. Podejrzenie wzrasta, jeżeli asymetrii towarzyszą inne nieprawidłowości ruchowe lub rozwojowe, a układanie ciała nie daje się wyjaśnić ograniczeniem mięśniowym.
Konsultacji lekarskiej wymaga sytuacja, w której dziecko:
- stale porusza jedną ręką lub nogą mniej niż drugą;
- zaciska jedną dłoń znacznie częściej;
- ma wyraźnie sztywne albo przeciwnie — bardzo wiotkie ciało;
- utrzymuje nietypowe ustawienie kończyn;
- traci wcześniej nabyte umiejętności;
- ma epizody bezruchu, drżeń, powtarzalnych skurczów lub zaburzeń kontaktu;
- słabo reaguje na głos, dotyk albo bodźce wzrokowe;
- nie utrzymuje głowy odpowiednio do wieku;
- ma narastającą asymetrię pomimo zmiany pozycji i zaleconych ćwiczeń.
Brytyjski National Institute for Health and Care Excellence zaleca kierowanie dzieci z nieprawidłowym ustawieniem kończyn, którego nie można wyjaśnić przyczyną mięśniowo-szkieletową, na ocenę neurologiczną. Pilnej oceny wymaga również nietypowe ustawienie szyi po urazie głowy lub szyi.
Niepokój powinno wzbudzić zwłaszcza nagłe pojawienie się asymetrii, pogorszenie kontaktu, zaburzenia oddychania, utrata przytomności, sinienie albo powtarzalne napady. Takie objawy nie odpowiadają typowej preferencji ułożeniowej i wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
Wyginanie pleców podczas karmienia może mieć inną przyczynę
Nie każde odgięcie ciała wiąże się z asymetrią szyi. Jeżeli niemowlę wygina plecy przede wszystkim w czasie karmienia lub bezpośrednio po nim, płacze, ulewa albo przerywa ssanie, lekarz może brać pod uwagę refluks żołądkowo-przełykowy.
Materiały brytyjskiej służby zdrowia wymieniają płacz i odginanie pleców jako możliwe oznaki dyskomfortu towarzyszącego refluksowi. Samo ulewanie jest u niemowląt częste, ale konsultacja jest potrzebna, gdy pojawiają się problemy z karmieniem, brak prawidłowego przyrostu masy ciała, nasilony ból, gwałtowne wymioty, krew w stolcu lub stałe wyginanie połączone z płaczem.
W takim przypadku istotny jest moment występowania objawów. Wyginanie tylko po posiłku kieruje diagnostykę w inną stronę niż stałe ułożenie głowy i tułowia obecne podczas snu, zabawy, noszenia oraz przewijania.
Jak przebiega badanie niemowlęcia?
Pierwszym etapem powinna być konsultacja pediatryczna. Pediatra zbiera informacje dotyczące przebiegu ciąży i porodu, wieku dziecka w chwili pojawienia się asymetrii, sposobu karmienia, preferowanej pozycji snu oraz dotychczasowego rozwoju.
Badanie obejmuje zwykle ocenę:
- ruchomości szyi;
- napięcia i siły mięśniowej;
- spontanicznych ruchów obu stron ciała;
- odruchów i reakcji posturalnych;
- ustawienia głowy, barków, kręgosłupa i miednicy;
- kształtu czaszki i symetrii twarzy;
- stawów biodrowych;
- wzroku i ruchów gałek ocznych.
Wytyczne Royal Children’s Hospital zalecają, aby przy podejrzeniu kręczu szyi oceniać również oczy, kręgosłup, kończyny i układ nerwowy, ponieważ pozwala to wychwycić rzadsze przyczyny niemięśniowe. Wskazują również na związek kręczu szyi z rozwojową dysplazją stawów biodrowych, dlatego biodra powinny zostać zbadane.
Rutynowe wykonywanie zdjęcia rentgenowskiego lub USG szyi nie jest zalecane przy typowym obrazie wrodzonego kręczu mięśniowego. Badania obrazowe rozważa się wtedy, gdy przebieg jest nietypowy, wyczuwalne zgrubienie nie odpowiada zmianie w mięśniu mostkowo-obojczykowo-sutkowym albo lekarz podejrzewa wadę kręgów.
Co można robić do czasu konsultacji?
Niemowlę powinno nadal spać na plecach, na płaskim i twardym materacu. Nie należy układać go do snu na brzuchu ani używać poduszek pozycjonujących w celu „wyprostowania” ciała.
Podczas czuwania można zmieniać stronę, z której opiekun podchodzi do łóżeczka, podaje zabawkę lub rozpoczyna karmienie. Pomocne jest również nadzorowane leżenie na brzuchu, wykonywane kilka razy dziennie przez czas tolerowany przez dziecko. Amerykańska Akademia Pediatrii i NHS zalecają aktywność na brzuchu podczas czuwania oraz zmienianie ustawienia głowy, przy jednoczesnym zachowaniu zasady snu na plecach.
Nie należy samodzielnie wykonywać intensywnego rozciągania szyi, gwałtownie obracać głowy ani korzystać z przypadkowych ćwiczeń znalezionych w mediach społecznościowych. Program postępowania powinien być dobrany po sprawdzeniu kierunku ograniczenia, zakresu ruchu i napięcia mięśniowego.
Wczesna ocena ma znaczenie, ponieważ utrwalona preferencja jednej strony może wpływać na kształt głowy i sposób zdobywania kolejnych umiejętności ruchowych.
Rozpoznanie opiera się jednak na pełnym badaniu dziecka, a nie na samym podobieństwie sylwetki do litery C.
Przeczytaj także inne przydatne materiały na stronie urazyokoloporodowe.pl. Znajdziesz tam ważne informacje o urazach okołoporodowych, możliwych powikłaniach, diagnostyce, leczeniu oraz prawach rodziców. Polecamy również przeczytać: Dlaczego złamanie obojczyka u noworodka może zostać rozpoznane dopiero po wypisie ze szpitala
