Wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka (spastyczność) jest obecnie definiowane jako zaburzenie czuciowo-ruchowe, powstałe na skutek uszkodzenia górnego neuronu ruchowego, objawiające się mimowolną aktywacją mięśni – przerywaną lub stałą.
Najczęstszą przyczyną wzmożonego napięcia mięśniowego u niemowlaka jest mózgowe porażenie dziecięce. W około 20 % przypadków do mózgowego porażenia dziecięcego dochodzi na skutek zbyt późnej decyzji lekarza o wykonaniu cięcia cesarskiego podczas porodu. W ponad połowie przypadków pacjentów mózgowego porażenia dziecięco niedowładom towarzyszy spastyczność.
Wzmożone napięcie mięśniowe u noworodka może zostać wykryte od razu po porodzie, przy pierwszym badaniu noworodka. Zdarza się jednak, że problem pojawia się później. Rozpoznaniem wzmożonego napięcia mięśniowego zajmuje się lekarz neurolog, w oparciu o badanie dziecka i wykonanie USG przezciemiączkowego mózgu.
Wzmożone napięcie mięśniowe wymaga rehabilitacji. Regularne ćwiczenia, w konsultacji z rehabilitantem, powodują poprawę motoryki dziecka. W leczeniu spastyczności stosuje się, obok rehabilitacji, leki zmniejszające napięcie mięśniowe oraz zabiegi chirurgiczne.
Wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka może obejmować kończyny górne lub dolne, albo jedne i drugie równocześnie. U niemowląt ze wzmożonym napięciem mięśniowym w obrębie kończyn górnych, występują problemy z otwarciem dłoni, a tym samym pojawiają się kłopoty z chwytaniem. Często chore dziecko ma wysoko uniesione i napięte barki. Jeśli problem dotyczy kończyn dolnych wówczas dziecko ma nóżki wyprostowane i pcha nimi w podłoże.
Dodatkowo dziecko pręży się do tyłu, napina ręce i nogi. Niemowlak często płacze, trudno go uspokoić. Niechętnie pozwala na zginanie rączek oraz nóżek, co sprawia, że codzienna pielęgnacja jest utrudniona. Mocno zaciska piąstki, krzyżuje nóżki, niekiedy napina jedną stronę ciała bardziej niż drugą.
Jeżeli podejrzewasz, że przyczyną wzmożonego napięcia mięśniowego u Twojego dziecka są zaniedbania lub błędy personelu medycznego przy porodzie niezwłocznie skontaktuj się z Krajowym Rejestrem Osób Poszkodowanych.
Odwlekanie decyzji o cesarskim cięciu w przypadku braku postępu porodu może mieć opłakane skutki. Często następstwem przedłużającego się porodu jest niedotlenienie okołoporodowe, które może prowadzić do trwałego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, wzmożonego napięcia mięśniowego, mózgowego porażenia dziecięcego, opóźnienia rozwoju umysłowego, upośledzenia narządu słuchu lub wzroku oraz padaczki.
Napięcie mięśniowe u niemowlaka – objawy
Wśród objawów wzmożonego napięcia mięśniowego u niemowlaka wymienić należy:
Pozytywne
• wygórowane odruchy ścięgniste
• wzmożony opór podczas szybkiego
• biernego ruchu
• skurcze kloniczne mięśni
Negatywne
• obniżenie siły mięśniowej
• ograniczenie mobilności
• brak możliwości wykonania ruchu zamierzonego
Napięcie mięśniowe u dzieci – skutki
• ogranicza funkcje
• powoduje ból i dyskomfort
• utrudnia utrzymanie higieny i ubieranie się
• wywołuje zespół cieśni nadgarstka
• powoduje trudności podczas rehabilitacji
Wzmożone napięcie mięśniowe (hipertonia) u niemowląt to stan, w którym mięśnie dziecka są nadmiernie napięte, co objawia się sztywnością ciała, trudnościami w zginaniu i prostowaniu kończyn oraz oporem stawianym podczas biernych ruchów wykonywanych przez badającego. Jest to jeden z najczęstszych objawów neurologicznych obserwowanych u noworodków i niemowląt, który może wskazywać na zaburzenia w obrębie ośrodkowego układu nerwowego.
Należy odróżnić fizjologiczne napięcie mięśniowe, które jest prawidłowe u noworodków i stopniowo ustępuje w pierwszych miesiącach życia, od napięcia patologicznego, które utrzymuje się, narasta lub jest asymetryczne. Fizjologicznie podwyższone napięcie mięśniowe u noworodków wynika z niedojrzałości układu nerwowego i zazwyczaj normalizuje się do 3–4 miesiąca życia.
Objawy wzmożonego napięcia mięśniowego u niemowląt
Rodzice mogą zauważyć wzmożone napięcie mięśniowe u swojego dziecka na podstawie charakterystycznych objawów. Niemowlę z hipertonią często przybiera pozycję z zaciśniętymi pięściami i przygiętymi kończynami, stawia opór przy próbie ubierania lub zmiany pozycji, wyginając się do tyłu. Podczas kąpieli dziecko może być sztywne i niechętnie rozluźniać kończyny. Charakterystyczne jest także chodzenie na palcach u starszych niemowląt stawiających pierwsze kroki, trudności z karmieniem wynikające z napięcia mięśni twarzy i szyi oraz zaburzenia snu związane z dyskomfortem.
W cięższych przypadkach wzmożone napięcie mięśniowe może prowadzić do opóźnienia kamieni milowych rozwoju motorycznego – dziecko później zaczyna trzymać główkę, obracać się, siadać i raczkować.
Przyczyny wzmożonego napięcia mięśniowego
Wzmożone napięcie mięśniowe u dzieci może mieć wiele przyczyn, wśród których najczęstsze to: niedotlenienie okołoporodowe, czyli niedostateczny dopływ tlenu do mózgu dziecka podczas porodu, urazy porodowe, w tym krwawienia śródczaszkowe i uszkodzenia mózgu, wcześniactwo i związana z nim niedojrzałość ośrodkowego układu nerwowego, infekcje wewnątrzmaciczne lub noworodkowe, takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, wady genetyczne i metaboliczne, żółtaczka noworodkowa z wysokim stężeniem bilirubiny (kernicterus) oraz mózgowe porażenie dziecięce, w którym hipertonia jest jednym z głównych objawów.
Diagnostyka napięcia mięśniowego u dzieci
Ocena napięcia mięśniowego jest standardowym elementem badania noworodka i niemowlęcia. Lekarz pediatra lub neurolog dziecięcy ocenia napięcie mięśniowe na podstawie obserwacji spontanicznej aktywności ruchowej dziecka, badania odruchów noworodkowych i ich wygasania w odpowiednim czasie, prób trakcyjnych – podciągania dziecka za rączki do pozycji siedzącej i oceny kontroli główki, badania zakresu ruchomości biernej w stawach oraz oceny symetrii napięcia mięśniowego po obu stronach ciała.
W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości zlecane są dodatkowe badania: ultrasonografia przezciemiączkowa u niemowląt, rezonans magnetyczny (MRI) mózgu, badania genetyczne, badania metaboliczne oraz elektroencefalografia (EEG).
Kiedy wzmożone napięcie mięśniowe mija?
Fizjologicznie podwyższone napięcie mięśniowe u zdrowych noworodków zazwyczaj normalizuje się między 3 a 4 miesiącem życia, w miarę dojrzewania układu nerwowego. Jeśli napięcie utrzymuje się dłużej, narasta lub jest asymetryczne, konieczna jest konsultacja neurologiczna, ponieważ może to wskazywać na patologię wymagającą leczenia.
W przypadku wzmożonego napięcia mięśniowego wynikającego z przyczyn patologicznych, takich jak niedotlenienie okołoporodowe lub mózgowe porażenie dziecięce, hipertonia nie mija samoistnie i wymaga systematycznej rehabilitacji. Rokowanie zależy od przyczyny, rozległości uszkodzenia mózgu i czasu rozpoczęcia terapii.
Leczenie i rehabilitacja
Podstawą leczenia wzmożonego napięcia mięśniowego u dzieci jest wczesna interwencja rehabilitacyjna. Im wcześniej zostanie wdrożona odpowiednia terapia, tym lepsze rokowanie dla dziecka. Do najczęściej stosowanych metod należą: metoda Vojty – oparta na odruchowej lokomocji, skuteczna w normalizacji napięcia mięśniowego i stymulacji prawidłowych wzorców ruchowych, metoda NDT-Bobath – wykorzystująca specjalne techniki prowadzenia ruchów w celu hamowania patologicznych wzorców, integracja sensoryczna – terapia wspomagająca prawidłowe przetwarzanie bodźców zmysłowych, hydroterapia – ćwiczenia w wodzie ułatwiające rozluźnienie mięśni oraz farmakoterapia – w cięższych przypadkach stosuje się leki zmniejszające napięcie mięśniowe, takie jak baklofen lub toksyna botulinowa.
Podsumowanie
Wzmożone napięcie mięśniowe u niemowląt i dzieci jest objawem, który zawsze wymaga uwagi i odpowiedniej diagnostyki. Wczesne rozpoznanie przyczyny i szybkie wdrożenie rehabilitacji mają kluczowe znaczenie dla dalszego rozwoju dziecka. Jeśli istnieje podejrzenie, że wzmożone napięcie mięśniowe jest konsekwencją powikłań okołoporodowych lub błędów medycznych popełnionych podczas porodu, rodzice powinni rozważyć konsultację z prawnikiem specjalizującym się w sprawach o odszkodowania za urazy okołoporodowe.
