Krztusiec u niemowlęcia może przebiegać zupełnie inaczej niż u starszego dziecka. U najmłodszych, zwłaszcza w pierwszych miesiącach życia, kaszel bywa słaby albo nie występuje wcale, a jednym z pierwszych i najgroźniejszych objawów może być przerwa w oddychaniu. Bezdech może pojawić się już we wczesnym okresie choroby lub towarzyszyć jej późniejszym napadom. Nie trzeba więc czekać na charakterystyczny „pianie koguta” ani serię gwałtownych kaszlnięć, informuje redakcja Urazy Okołoporodowe.
Każdy epizod, podczas którego niemowlę przestaje oddychać, sinieje, wiotczeje, traci kontakt albo ma wyraźny problem z ponownym nabraniem powietrza, wymaga pilnej pomocy medycznej. W takiej sytuacji należy wezwać pogotowie pod numerem 112 lub 999. Szczególnej czujności wymagają dzieci poniżej 6. miesiąca życia, u których krztusiec może mieć ciężki przebieg.
Informacje dla rodziców potwierdza Główny Inspektorat Sanitarny.
Dlaczego niemowlę z krztuścem może prawie nie kaszleć
Krztusiec wywołuje bakteria Bordetella pertussis. U starszych dzieci choroba kojarzy się przede wszystkim z długimi seriami kaszlu, po których następuje gwałtowny wdech. U niemowląt obraz może być znacznie mniej charakterystyczny.
Według CDC u niemowlęcia bezdech może być nawet jedynym widocznym objawem, podczas gdy kaszel pozostaje minimalny lub nie pojawia się wcale. Dlatego brak silnego kaszlu nie pozwala wykluczyć choroby.
Początek zakażenia może przypominać zwykłe przeziębienie. Wśród pierwszych objawów mogą pojawić się:
- katar lub zatkany nos,
- niewysoka gorączka albo brak gorączki,
- sporadyczny, delikatny kaszel,
- gorsze karmienie,
- niepokój albo nietypowa senność,
- problemy z oddychaniem lub przerwy w oddychaniu.
Takie objawy krztuśca u niemowląt są łatwe do pomylenia z infekcją wirusową. Krztusiec powinien być brany pod uwagę szczególnie wtedy, gdy dziecko miało kontakt z osobą, która od dłuższego czasu kaszle. Dorosły lub starsze rodzeństwo mogą przechodzić zakażenie łagodniej i nie wiedzieć, że są źródłem infekcji.
Podobnie niecharakterystyczny początek mogą mieć inne zakażenia dróg oddechowych. Warto przeczytać również, kiedy RSV u niemowlęcia przestaje wyglądać jak zwykły katar oraz dlaczego zapalenie płuc u niemowlęcia może rozwijać się bez wysokiej gorączki.
Kiedy przy krztuścu pojawia się bezdech
Bezdech u niemowlęcia nie musi być ostatnim etapem długiego napadu kaszlu. Może pojawić się już w początkowej, nieżytowej fazie krztuśca, gdy dziecko ma jedynie katar i niewielki kaszel. Może również występować później, razem z narastającymi napadami choroby.
W klasycznym przebiegu kolejne kaszlnięcia występują bardzo szybko, niemal bez możliwości spokojnego nabrania powietrza. Starsze dziecko po takiej serii wykonuje zwykle głęboki, głośny wdech. U najmłodszego niemowlęcia zamiast charakterystycznego dźwięku może pojawić się zatrzymanie oddychania, sinica albo wyraźna trudność w ponownym rozpoczęciu regularnego oddechu.
Alarmujące są zwłaszcza sytuacje, gdy przerwie w oddychaniu towarzyszą:
- sinienie ust i twarzy lub szarawy kolor skóry,
- wiotkość albo trudność w wybudzeniu dziecka,
- utrata kontaktu,
- drgawki,
- bardzo słaby oddech po zakończeniu epizodu,
- wciąganie przestrzeni między żebrami lub skóry pod żebrami,
- niemożność spokojnego ssania z powodu duszności.
Nie każda kilkusekundowa nieregularność oddechu noworodka oznacza krztusiec. U najmłodszych dzieci podczas snu może występować tzw. oddychanie okresowe. Znaczenie ma cały obraz: kolor skóry, zachowanie dziecka, wysiłek oddechowy oraz to, czy samo szybko wraca do zwykłego rytmu. Więcej o tym rozróżnieniu opisujemy w materiale o tym, kiedy nierówny oddech noworodka wymaga dokładniejszej diagnostyki.
Kiedy nie czekać na wizytę u pediatry
Przy podejrzeniu krztuśca u małego niemowlęcia próg do konsultacji lekarskiej powinien być niski. GIS podkreśla, że choroba ma szczególnie ciężki przebieg u dzieci poniżej 6. miesiąca życia, a niemowlęta z krztuścem powinny być leczone w szpitalu.
Natychmiastowej pomocy wymaga sytuacja, w której dziecko nie oddycha prawidłowo, sinieje, jest wiotkie, ma drgawki albo trudno je dobudzić. Należy wezwać 112 lub 999. Jeżeli dziecko jest nieprzytomne i nie oddycha prawidłowo, trzeba postępować zgodnie z instrukcjami dyspozytora i rozpocząć odpowiednie czynności ratunkowe.
Nie należy czekać na rozwój napadowego kaszlu, jeśli pojawiają się już problemy z oddychaniem. Charakterystyczny krztuścowy kaszel może w ogóle nie wystąpić.
Pilnej oceny lekarskiej wymaga także niemowlę, które oddycha inaczej niż zwykle, szybko się męczy przy piersi lub butelce albo zaczyna wyraźnie mniej jeść. Trudności w karmieniu mogą prowadzić do odwodnienia. Rodzice mogą sprawdzić, jakie sygnały daje odwodnienie u niemowlęcia i zmniejszenie liczby mokrych pieluch.
Osobnym sygnałem alarmowym jest temperatura 38°C lub wyższa u dziecka poniżej 3. miesiąca życia. Taki wynik wymaga oceny lekarskiej niezależnie od tego, czy przyczyną okaże się krztusiec, czy inne zakażenie. Szczegóły opisujemy w poradniku dotyczącym gorączki 38°C u niemowlęcia poniżej 3 miesięcy.
Jak rozpoznaje się i leczy krztusiec u niemowlęcia
Rozpoznania nie należy stawiać w domu na podstawie samego sposobu kaszlu. Lekarz bierze pod uwagę wiek dziecka, przebieg objawów, kontakt z osobą kaszlącą, stan zaszczepienia oraz wyniki odpowiednio dobranych badań. Główny Inspektorat Sanitarny wskazuje, że rozpoznanie kliniczne krztuśca wymaga potwierdzenia laboratoryjnego.
Krztusiec jest zakażeniem bakteryjnym, dlatego stosuje się antybiotyki. Największą korzyść daje rozpoczęcie leczenia odpowiednio wcześnie. CDC w zaleceniach dotyczących leczenia krztuśca podkreśla, że wczesna antybiotykoterapia może zmniejszyć nasilenie choroby oraz ograniczyć przenoszenie bakterii na kolejne osoby.
W szpitalu u ciężej chorego niemowlęcia może być konieczne monitorowanie oddychania, udrażnianie dróg oddechowych, podawanie tlenu oraz wyrównywanie niedoboru płynów. Nie powinno się samodzielnie podawać niemowlęciu leków hamujących kaszel bez zalecenia lekarza. Kaszel jest tylko jednym elementem choroby, a przy bezdechu najważniejsze jest zabezpieczenie oddychania.
Szczególne zagrożenie dotyczy najmłodszych dzieci także dlatego, że nie zdążyły jeszcze otrzymać pełnego cyklu szczepień. Zgodnie z polskim kalendarzem szczepień NIZP PZH szczepienia dziecka przeciw krztuścowi rozpoczynają się w 2. miesiącu życia i wymagają kolejnych dawek.
Dodatkową ochronę w pierwszych miesiącach po narodzinach zapewniają przeciwciała przekazane dziecku przez matkę. W Polsce szczepienie przeciw krztuścowi w ciąży jest zalecane między 27. a 36. tygodniem ciąży, a w przypadku ryzyka przedwczesnego porodu może być rozważone po 20. tygodniu. Aktualne informacje publikuje Państwowa Inspekcja Sanitarna.
FAQ: krztusiec, kaszel i bezdech u niemowlęcia
Czy niemowlę może mieć krztusiec bez kaszlu?
Tak. U najmłodszych niemowląt kaszel może być bardzo słaby lub nie pojawić się wcale, a dominującym objawem mogą być trudności w oddychaniu i bezdechy. Dlatego nie należy czekać na typowy krztuścowy kaszel, jeśli dziecko oddycha nieprawidłowo.
Czy bezdech może pojawić się na początku krztuśca?
Tak. CDC wymienia bezdech u niemowląt również w początkowej fazie choroby, kiedy pozostałe objawy mogą przypominać zwykłe przeziębienie. U innych dzieci bezdechy pojawiają się wraz z nasileniem napadów.
Czy po jednym epizodzie bezdechu trzeba jechać do lekarza?
Epizodu rzeczywistego zatrzymania oddychania u niemowlęcia nie należy bagatelizować, nawet jeśli oddech samoistnie wrócił. Szczególnie pilna jest sytuacja, gdy wystąpiło sinienie, wiotkość, utrata kontaktu albo trudność w ponownym nabraniu powietrza.
Czy przy krztuścu zawsze występuje gorączka?
Nie. Gorączka może być niewysoka albo nie występować wcale. Brak temperatury nie wyklucza krztuśca ani innej poważnej infekcji u niemowlęcia, dlatego większe znaczenie ma sposób oddychania, karmienie i zachowanie dziecka.
Czy zaszczepione dziecko może zachorować na krztusiec?
Tak, ponieważ szczepienie nie daje stuprocentowej i trwałej ochrony. Zmniejsza jednak ryzyko ciężkiego przebiegu. Najmłodsze niemowlęta są szczególnie narażone, ponieważ cykl szczepień dopiero się u nich rozpoczyna.
Czy dorosły z lekkim kaszlem może zarazić niemowlę?
Tak. U dorosłych krztusiec może przebiegać jako przewlekły, niezbyt charakterystyczny kaszel, przez co zakażenie nie zawsze zostaje szybko rozpoznane. Przy potwierdzonym krztuścu lub bliskim kontakcie z chorym lekarz powinien ocenić także ryzyko dla niemowlęcia i innych domowników.
Przeczytaj także inne przydatne materiały na stronie urazyokoloporodowe.pl. Znajdziesz tam ważne informacje o urazach okołoporodowych, możliwych powikłaniach, diagnostyce, leczeniu oraz prawach rodziców. Polecamy również przeczytać: Niemowlę prawie nie ma gorączki, ale ciężko oddycha: jak u najmłodszych dzieci może zaczynać się zapalenie płuc
