Kciuk stale schowany w dłoni niemowlęcia w pierwszych tygodniach życia najczęściej jest elementem fizjologicznego ułożenia ręki i działania wrodzonego odruchu chwytnego. Jak informuje redakcja serwisu, powołując się na materiał St George’s University Hospitals NHS Foundation Trust, noworodki często układają kciuk poprzecznie w obrębie dłoni, jednak w ciągu pierwszych trzech–czterech miesięcy powinien on stopniowo wysuwać się na zewnątrz.
Granica trzeciego lub czwartego miesiąca nie oznacza, że każde chwilowe schowanie kciuka później świadczy o chorobie. Znaczenie ma to, czy niemowlę zaczyna regularnie otwierać dłonie, porusza obiema rękami symetrycznie, wyciąga je w stronę przedmiotów oraz czy kciuk można swobodnie i bez oporu odsunąć od wnętrza dłoni.
Niepokój powinno wzbudzić przede wszystkim stałe, sztywne i jednostronne ustawienie, a nie pojedyncze zaciśnięcie piąstki podczas płaczu, snu lub karmienia.
Do kiedy kciuk schowany w dłoni może być fizjologiczny
U noworodka ruchy dłoni w dużej mierze wynikają z niedojrzałości układu nerwowego i obecności odruchów pierwotnych. Dotknięcie wewnętrznej powierzchni dłoni uruchamia odruch chwytny: palce zaciskają się wokół przedmiotu, a kciuk może znaleźć się pod pozostałymi palcami. NHS opisuje ten mechanizm jako automatyczne zamknięcie palców po umieszczeniu przedmiotu w dłoni dziecka.
Polski portal Medycyna Praktyczna podaje, że odruch chwytny jest najsilniej widoczny w pierwszych trzech miesiącach życia, a następnie stopniowo zanika. Wraz z jego wygaszaniem dłonie powinny coraz częściej pozostawać luźno otwarte, a ruchy rąk stają się bardziej celowe.
„Odruch chwytny jest najsilniej widoczny w pierwszych 3 miesiącach życia, potem stopniowo zanika” — Medycyna Praktyczna.
Materiały kliniczne St George’s Hospital wskazują, że kciuk zgięty w poprzek dłoni jest częstym obrazem po urodzeniu. Jeżeli jednak nie zaczyna stopniowo uwalniać się i otwierać w pierwszych trzech–czterech miesiącach, lekarz powinien rozważyć między innymi wrodzony przywiedziony kciuk, określany po angielsku jako congenital clasped thumb.
„Jeśli kciuk nie uwalnia się stopniowo przez pierwsze trzy–cztery miesiące, przyczyną może być wrodzony przywiedziony kciuk” — St George’s University Hospitals NHS Foundation Trust, tłumaczenie redakcyjne.
Najpraktyczniejsza zasada jest więc następująca:
- w pierwszych tygodniach i do około trzeciego miesiąca częste zaciskanie dłoni może być fizjologiczne;
- między trzecim a czwartym miesiącem dłonie powinny coraz częściej się otwierać, a kciuk wychodzić poza piąstkę;
- utrwalone schowanie kciuka po czwartym miesiącu, zwłaszcza połączone ze sztywnością lub ograniczeniem ruchu, wymaga oceny pediatrycznej;
- schowany kciuk utrzymujący się do siódmego miesiąca był obserwowany u części zdrowych dzieci, ale nie powinien być powodem do biernego odkładania konsultacji, gdy występują dodatkowe objawy.
Dlaczego w badaniach pojawia się także granica siódmego miesiąca
Jedno z najczęściej przywoływanych badań dotyczących pozycji thumb-in-fist, czyli kciuka schowanego wewnątrz zaciśniętej dłoni, objęło 200 zdrowych niemowląt. Takie ułożenie stwierdzono u 65 procent badanych dzieci. U większości zniknęło znacznie wcześniej, ale u wszystkich obserwowanych niemowląt ustąpiło najpóźniej do siódmego miesiąca życia.
„Pozycję kciuka wewnątrz piąstki stwierdzono u 65 procent badanych; u wszystkich ustąpiła do siódmego miesiąca” — autorzy badania opublikowanego w „Pediatrics”, tłumaczenie redakcyjne.
Wynik ten nie oznacza jednak, że rodzice powinni zawsze czekać do ukończenia przez dziecko siedmiu miesięcy. Badanie dotyczyło zdrowych niemowląt i obserwacji samej pozycji dłoni. W praktyce klinicznej ocenia się również napięcie mięśniowe, symetrię ruchów, możliwość biernego wyprostowania kciuka, rozwój chwytu oraz pozostałe etapy rozwoju ruchowego.
Granica siódmego miesiąca opisuje najpóźniejsze ustąpienie badanego ustawienia w konkretnej grupie, a nie uniwersalny termin rozpoczęcia diagnostyki.
Jak odróżnić odruchowe zaciskanie dłoni od utrwalonego ustawienia kciuka
Fizjologiczne zaciskanie dłoni zwykle nie jest stałe. Niemowlę okresowo rozluźnia palce, zwłaszcza podczas spokojnego czuwania, kąpieli lub swobodnej zabawy. Z czasem zaczyna przyglądać się dłoniom, zbliża je do linii środkowej ciała, wkłada do ust i sięga po przedmioty.
Większej uwagi wymaga sytuacja, w której kciuk przez większość czasu pozostaje mocno przyciśnięty do wnętrza dłoni, a jego wysunięcie jest trudne. W przypadku wrodzonego przywiedzionego kciuka może występować niedostateczne działanie lub nieprawidłowy rozwój mięśni i ścięgien odpowiedzialnych za wyprost oraz odwodzenie kciuka. Często widoczne jest również zwężenie przestrzeni między kciukiem a palcem wskazującym.
Objawy wymagające omówienia z pediatrą obejmują:
- brak stopniowego otwierania dłoni po trzecim–czwartym miesiącu;
- schowanie kciuka stale tylko w jednej dłoni;
- wyraźny opór podczas delikatnej próby odsunięcia kciuka;
- ograniczone poruszanie jedną ręką;
- brak sięgania po zabawki lub brak chwytania przedmiotów;
- wyraźną sztywność rąk albo przeciwnie — nadmierną wiotkość;
- utrzymujące się wczesne odruchy przy jednoczesnym opóźnieniu kolejnych umiejętności ruchowych.
Brytyjskie wytyczne rozwojowe wymieniają częste zaciskanie dłoni, brak chwytania zabawek, brak zbliżania rąk do linii środkowej ciała i ograniczoną eksplorację przedmiotów jako sygnały wymagające oceny rozwoju dziecka.
Szczególnie ważna jest symetria ruchów
Sporadyczne schowanie obu kciuków zwykle ma mniejsze znaczenie niż utrwalona różnica między prawą i lewą ręką. Jeżeli niemowlę stale zaciska tylko jedną dłoń, rzadziej używa jednej ręki albo nie wyciąga jej w stronę przedmiotów, powinno zostać zbadane.
Materiały NHS dotyczące rozwoju niemowląt wskazują, że wyraźnie rzadsze używanie jednej ręki, brak sięgania po zabawki i utrzymywanie wczesnych odruchów mogą wymagać konsultacji.
Rodzice mogą obserwować dziecko w spokojnym momencie, najlepiej gdy jest najedzone i wypoczęte. Należy zwrócić uwagę, czy:
- obie dłonie otwierają się podobnie często;
- dziecko porusza obiema rękami;
- kciuk czasami samodzielnie wysuwa się poza pozostałe palce;
- dłoń rozluźnia się podczas snu lub kąpieli;
- dziecko zaczyna chwytać przedmioty całą dłonią.
Nie należy na siłę prostować palców, intensywnie rozciągać kciuka ani samodzielnie zakładać opasek i szyn. W razie podejrzenia utrwalonego przywiedzenia sposób postępowania powinien dobrać lekarz lub terapeuta ręki dziecięcej po badaniu.
Do jakiego specjalisty zgłosić niemowlę
Pierwszym punktem kontaktu powinien być pediatra lub lekarz rodzinny. Lekarz oceni dłonie, zakres ruchu kciuka, napięcie mięśniowe, odruchy i ogólny rozwój ruchowy. W zależności od obrazu może skierować dziecko do neurologa dziecięcego, ortopedy dziecięcego, chirurga ręki albo fizjoterapeuty pediatrycznego.
Wrodzony przywiedziony kciuk jest rozpoznaniem ortopedycznym dotyczącym budowy i działania aparatu mięśniowo-ścięgnistego. Z kolei utrwalone zaciskanie dłoni połączone z asymetrią, sztywnością całej kończyny lub opóźnieniem rozwoju wymaga szerszej oceny neurologicznej.
NHS zaleca zgłoszenie lekarzowi wszelkich obaw dotyczących zdrowia lub rozwoju dziecka. Badanie noworodka przeprowadzane po urodzeniu oraz kontrola między szóstym a ósmym tygodniem życia służą również wychwytywaniu nieprawidłowości wymagających dalszej diagnostyki.
Co wynika z aktualnych źródeł
Kciuk schowany w dłoni niemowlęcia jest zwykle fizjologiczny w pierwszych miesiącach życia, szczególnie przed ukończeniem trzeciego miesiąca. Do trzeciego–czwartego miesiąca powinno być jednak widoczne stopniowe otwieranie dłoni i coraz częstsze ustawianie kciuka poza piąstką.
Pojedyncze epizody zaciskania dłoni mogą występować również później. Konsultacji wymaga natomiast ustawienie stałe, sztywne, trudne do skorygowania, jednostronne albo współwystępujące z asymetrią ruchów, brakiem sięgania po przedmioty czy opóźnieniem innych umiejętności.
Ocenie podlega nie tylko sam kciuk, lecz cały sposób poruszania rękami i przebieg rozwoju niemowlęcia.
Przeczytaj także inne przydatne materiały na stronie urazyokoloporodowe.pl. Znajdziesz tam ważne informacje o urazach okołoporodowych, możliwych powikłaniach, diagnostyce, leczeniu oraz prawach rodziców. Polecamy również przeczytać: Niemowlę częściej zaciska jedną dłoń — kiedy asymetria wymaga konsultacji neurologa
