Hemoroidy czy szczelina odbytu po porodzie mogą powodować świeżą, jasnoczerwoną krew podczas wypróżnienia, pieczenie oraz obawę przed kolejną wizytą w toalecie, informuje redakcja Urazy Okołoporodowe. Nie są jednak tym samym schorzeniem: szczelina zwykle daje ostry, tnący ból rozpoczynający się podczas oddawania stolca, natomiast hemoroidy częściej powodują swędzenie, uczucie obrzęku, wilgotność albo wyczuwalny guzek przy odbycie.
Rozróżnienie wyłącznie na podstawie ilości lub koloru krwi nie zawsze jest możliwe. Oba problemy mogą wystąpić jednocześnie, szczególnie po długim parciu, zaparciu, oddaniu twardego stolca albo porodzie drogami natury. Każde utrzymujące się lub nawracające krwawienie powinien ocenić lekarz, ponieważ nie należy automatycznie przypisywać go hemoroidom.
Hemoroidy czy szczelina odbytu po porodzie — najważniejsze różnice w objawach
Najbardziej użyteczną wskazówką jest charakter bólu. Przy szczelinie odbytu pacjentka często opisuje uczucie cięcia, rozrywania albo przechodzenia „odłamka szkła” w chwili oddawania stolca. Po wypróżnieniu ból może zmienić się w palenie lub silne pulsowanie i utrzymywać się od kilkunastu minut do kilku godzin.
Niepowikłane hemoroidy wewnętrzne często krwawią bez wyraźnego bólu. Mogą natomiast powodować uczucie niepełnego wypróżnienia, wypadanie miękkiej tkanki z kanału odbytu, świąd, obecność śluzu lub problemy z utrzymaniem higieny. Silnie bolesny, twardy guzek przy brzegu odbytu może wskazywać na zakrzepnięty hemoroid zewnętrzny.
| Cecha | Szczelina odbytu | Hemoroidy |
|---|---|---|
| Charakter bólu | Ostry, tnący lub piekący | Częściej dyskomfort, świąd lub rozpieranie |
| Moment wystąpienia bólu | Podczas stolca i przez pewien czas po nim | Może nasilać się przy siedzeniu, higienie lub wypróżnieniu |
| Krwawienie | Zwykle niewielkie, jasnoczerwone | Jasnoczerwone, czasem widoczne w muszli |
| Guzek przy odbycie | Zwykle brak; przewlekłej szczelinie może towarzyszyć fałd skórny | Częsty przy hemoroidach zewnętrznych lub wypadających |
| Świąd i wilgotność | Możliwe, ale nie dominują | Częste, zwłaszcza przy wydzielaniu śluzu |
| Ból utrzymujący się po stolcu | Bardzo charakterystyczny | Mniej typowy, chyba że doszło do zakrzepu |
| Najczęstszy mechanizm | Pęknięcie błony śluzowej przez twardy stolec | Poszerzenie i przemieszczanie się splotów naczyniowych |
| Typowe badanie | Oglądanie okolicy odbytu; dalsze badanie zależnie od bólu | Oglądanie, badanie palcem, czasem anoskopia |
NHS wskazuje, że podstawowe objawy szczeliny obejmują silny, ostry ból podczas wypróżnienia, pieczenie utrzymujące się nawet przez kilka godzin oraz jasnoczerwoną krew na papierze lub w toalecie. Ciąża i poród drogami natury należą do czynników zwiększających prawdopodobieństwo wystąpienia szczeliny.
„Krwawienia z odbytu nie należy automatycznie przypisywać hemoroidom” — podkreślają autorzy wytycznych American Society of Colon and Rectal Surgeons dotyczących leczenia choroby hemoroidalnej.
Jak wygląda ból przy szczelinie odbytu
Ból przy szczelinie jest zwykle ściśle związany z wypróżnieniem. Może rozpocząć się w chwili przechodzenia twardego stolca, a następnie utrzymywać się mimo zakończenia wizyty w toalecie. Wynika to nie tylko z obecności rany, ale również ze skurczu zwieracza wewnętrznego odbytu.
Skurcz ogranicza dopływ krwi do uszkodzonego miejsca i utrudnia gojenie. Pacjentka zaczyna obawiać się kolejnego wypróżnienia, odkłada wizytę w toalecie, stolec staje się twardszy, a rana ponownie się otwiera. Powstaje zamknięty mechanizm: ból prowadzi do wstrzymywania stolca, a wstrzymywanie zwiększa ból.
Typowy obraz szczeliny obejmuje:
- bardzo silny ból przy oddawaniu nawet niewielkiego stolca;
- palenie lub pulsowanie po wypróżnieniu;
- kilka kropli świeżej krwi na papierze;
- lęk przed kolejnym wypróżnieniem;
- zaparcie lub niedawne oddanie bardzo twardego stolca;
- czasem widoczne podłużne pęknięcie przy brzegu odbytu.
Jak wyglądają hemoroidy po porodzie
Hemoroidy zewnętrzne mogą być wyczuwalne jako miękkie lub napięte uwypuklenia. Gdy w naczyniu powstaje zakrzep, guzek staje się twardy, sinawy i bardzo bolesny. Ból może pojawić się nagle, utrudniać siedzenie, chodzenie oraz opiekę nad dzieckiem.
Hemoroidy wewnętrzne znajdują się wyżej, dlatego pacjentka nie zawsze może je wyczuć. Ich typowym objawem jest bezbolesna, jasnoczerwona krew pojawiająca się podczas oddawania stolca. W bardziej zaawansowanych przypadkach tkanka może wysuwać się z odbytu podczas parcia, a następnie cofać samoistnie albo wymagać delikatnego odprowadzenia.
O hemoroidach częściej świadczą:
- świąd wokół odbytu;
- uczucie obrzęku lub obecności guzka;
- zabrudzenie bielizny śluzem;
- trudniejsza higiena po wypróżnieniu;
- krew bez intensywnego, długotrwałego bólu;
- tkanka wysuwająca się podczas parcia.
Dlaczego ból i krwawienie pojawiają się właśnie po porodzie
Ciąża i poród tworzą kilka nakładających się czynników ryzyka. Rosnąca macica zwiększa ucisk w miednicy, a zmiany hormonalne sprzyjają spowolnieniu pracy jelit. Zaparcie może nasilać również mniejsza aktywność, odwodnienie, zmiana diety, przyjmowanie preparatów żelaza oraz obawa przed bólem rany krocza.
Podczas drugiego okresu porodu wzrasta ciśnienie w jamie brzusznej i naczyniach żylnych okolicy odbytu. Długie, intensywne parcie może nasilić istniejącą chorobę hemoroidalną albo doprowadzić do powstania zakrzepu. Z kolei pierwsze twarde wypróżnienie po porodzie może mechanicznie uszkodzić delikatną błonę śluzową kanału odbytu.
Badania obserwacyjne wskazują, że do czynników związanych z hemoroidami i szczelinami w ciąży oraz po porodzie należą między innymi zaparcia, wcześniejsze epizody podobnych dolegliwości, masa urodzeniowa dziecka powyżej 3800 gramów oraz parcie trwające ponad 20 minut. Wyniki te nie pozwalają przewidzieć problemu u konkretnej kobiety, ale pokazują znaczenie mechanicznego obciążenia i konsystencji stolca.
Najczęstsze czynniki sprzyjające dolegliwościom po porodzie to:
- zaparcie i oddawanie twardego stolca;
- silne lub przedłużone parcie;
- wcześniejsze hemoroidy albo szczelina;
- ograniczenie płynów i błonnika;
- obawa przed rozejściem szwów;
- preparaty żelaza nasilające zaparcie;
- zmniejszona aktywność po porodzie;
- odwodnienie związane z karmieniem i niewystarczającym piciem;
- uraz krocza lub zwiększone napięcie mięśni dna miednicy;
- częste biegunki i intensywne podcieranie, które również mogą uszkodzić śluzówkę.
Pacjentka po nacięciu lub pęknięciu krocza może wstrzymywać wypróżnienie, ponieważ obawia się bólu albo uszkodzenia szwów. To zrozumiała reakcja, ale wydłużanie przerw między wypróżnieniami zwiększa wchłanianie wody ze stolca. W efekcie staje się on większy, suchszy i trudniejszy do wydalenia.
W przypadku narastającego bólu między pochwą a odbytem, trudności w siedzeniu, gorączki, ropnej wydzieliny albo uczucia rozpierania trzeba brać pod uwagę również powikłanie rany krocza. Objawy alarmowe po urazie porodowym wymagają osobnej oceny, ponieważ źródłem bólu nie zawsze jest sam odbyt.
„Szczelina odbytu jest niewielkim pęknięciem, które powoduje ból podczas oddawania stolca” — opisuje NHS w aktualnej informacji dla pacjentów.
Co można zrobić w pierwszych dniach bez pogarszania problemu
Pierwszym celem nie jest zatrzymanie wypróżnień, lecz uzyskanie miękkiego, łatwego do oddania stolca. Zarówno w przypadku hemoroidów, jak i szczeliny podstawą postępowania pozostaje ograniczenie zaparcia, unikanie długiego parcia oraz regularne reagowanie na potrzebę wypróżnienia. ASCRS zaleca ocenę nawyków jelitowych, ilości błonnika oraz łatwości oddawania stolca, ponieważ zaparcie odgrywa istotną rolę w rozwoju objawów hemoroidalnych.
Nie należy siedzieć na toalecie przez kilkanaście minut z telefonem ani próbować „dokończyć” wypróżnienia na siłę. Długie parcie zwiększa ciśnienie w splotach żylnych i może nasilać wypadanie hemoroidów. Przy szczelinie kolejne forsowne próby ponownie rozciągają ranę.
Pomocne działania obejmują:
- picie płynów regularnie przez cały dzień;
- stopniowe zwiększanie ilości błonnika w diecie;
- włączenie warzyw, owoców, płatków owsianych, kasz i nasion;
- delikatny ruch dostosowany do stanu po porodzie;
- reagowanie na potrzebę wypróżnienia bez odkładania jej;
- ustawienie stóp na niskim podnóżku podczas korzystania z toalety;
- spokojny wydech zamiast długiego wstrzymywania powietrza;
- unikanie agresywnego podcierania;
- przemywanie okolicy letnią wodą i dokładne, delikatne osuszanie;
- konsultację w sprawie środka zmiękczającego stolec, jeśli sama dieta nie wystarcza.
W przypadku szczeliny ciepła, płytka kąpiel po wypróżnieniu może zmniejszyć ból i napięcie okolicy odbytu. NHS wymienia również odpowiednią podaż płynów, błonnika oraz unikanie ignorowania potrzeby oddania stolca jako podstawowe działania podejmowane w domu.
Nie powinno się samodzielnie wkładać do odbytu przypadkowych maści, olejków eterycznych ani preparatów drażniących. Skład produktu musi odpowiadać rozpoznaniu, a nie każdy lek przeznaczony na hemoroidy leczy szczelinę.
| Działanie | Po co je stosować | Czego unikać |
| Zmiękczenie stolca | Ogranicza ponowne uszkadzanie śluzówki | Nagłego zwiększenia błonnika bez płynów |
| Krótka wizyta w toalecie | Zmniejsza ciśnienie w naczyniach | Długiego siedzenia i parcia |
| Ciepła kąpiel nasiadowa | Może zmniejszyć skurcz i pieczenie | Bardzo gorącej wody |
| Delikatna higiena | Ogranicza podrażnienie | Pachnących chusteczek i silnych detergentów |
| Stopniowy ruch | Wspiera pracę jelit | Wysiłku nasilającego ból krocza |
| Konsultacja leku | Pozwala dobrać terapię do rozpoznania | Stosowania kilku maści jednocześnie |
W połowie połogu mogą współistnieć różne problemy: hemoroidy, szczelina, rana po pęknięciu krocza, nadmierne napięcie mięśni dna miednicy albo trudności z kontrolą gazów i stolca. Silny ból odbytu lub świeże nietrzymanie stolca po urazie krocza wymaga najpierw oceny lekarskiej, a dopiero później ewentualnego planowania fizjoterapii.
Leczenie hemoroidów i szczeliny podczas karmienia piersią
Karmienie piersią nie oznacza, że pacjentka musi pozostawać bez leczenia. Dobór preparatu powinien jednak uwzględniać rozpoznanie, nasilenie objawów, czas stosowania oraz stan dziecka. Inaczej leczy się świąd i obrzęk przy hemoroidach, a inaczej skurcz zwieracza utrudniający gojenie przewlekłej szczeliny.
Brytyjski Specialist Pharmacy Service podaje, że miejscowe preparaty doodbytnicze stosowane przy hemoroidach i szczelinie są zasadniczo zgodne z karmieniem piersią u zdrowych, donoszonych niemowląt. Dotyczy to między innymi wybranych środków miejscowo znieczulających, preparatów z tlenkiem cynku oraz leków przepisywanych na szczelinę, takich jak miejscowy diltiazem lub triazotan glicerolu. Ostateczną decyzję powinien jednak podjąć lekarz lub farmaceuta po ocenie konkretnego preparatu.
„Preparaty miejscowe stosowane doodbytniczo są zgodne z karmieniem piersią, a wybór produktu zależy od wskazania” — informuje Specialist Pharmacy Service.
Zasady bezpiecznego stosowania obejmują:
- używanie najmniejszej skutecznej dawki przez możliwie krótki okres;
- dokładne mycie rąk po aplikacji;
- niedopuszczanie do kontaktu skóry dziecka z preparatem;
- konsultację, jeżeli dziecko urodziło się przedwcześnie albo choruje;
- unikanie przewlekłego stosowania steroidów miejscowych bez kontroli;
- zgłoszenie działań niepożądanych, takich jak nasilone pieczenie lub wysypka;
- niełączenie wielu preparatów bez sprawdzenia ich składu.
W szczelinie ostrej leczenie często rozpoczyna się od regulacji wypróżnień, płynów, błonnika i kąpieli nasiadowych. American Society of Colon and Rectal Surgeons podaje, że zachowawcze postępowanie może doprowadzić do ustąpienia ponad połowy ostrych szczelin. Przy zmianie przewlekłej lekarz może zastosować preparat rozluźniający zwieracz, toksynę botulinową albo — w wybranych przypadkach — leczenie operacyjne.
W przypadku hemoroidów początkowo stosuje się zmianę nawyków jelitowych i leczenie objawowe. Jeżeli utrzymuje się nawracające krwawienie, wypadanie tkanki lub znaczny dyskomfort, możliwe są zabiegi ambulatoryjne, między innymi podwiązanie hemoroidów wewnętrznych gumowymi opaskami. Zakrzepnięty hemoroid zewnętrzny czasami wymaga wczesnego zabiegu, szczególnie gdy ból jest bardzo silny i objawy pojawiły się niedawno.
Kiedy krwawienie po porodzie wymaga pilnego badania
Jasnoczerwona krew na papierze może pochodzić ze szczeliny lub hemoroidów, ale jej źródła nie należy rozpoznawać wyłącznie przez internet. Szczególnie istotne jest rozróżnienie krwi z odbytu od krwawienia z dróg rodnych. Po porodzie odchody połogowe są fizjologiczne, jednak ich ilość, zapach i związane z nimi objawy mogą wskazywać na zupełnie inny problem.
Obfite krwawienie kilka tygodni po porodzie może być objawem wtórnego krwotoku poporodowego. Jeżeli pacjentka nie potrafi określić, czy krew pochodzi z odbytu, pochwy czy rany krocza, powinna skontaktować się z położną albo lekarzem, zamiast zakładać, że przyczyną są hemoroidy.
Pilnego kontaktu z lekarzem wymagają:
- duża ilość krwi, skrzepy albo krew stale wypływająca z odbytu;
- czarny, smolisty stolec;
- zawroty głowy, omdlenie, kołatanie serca lub wyraźne osłabienie;
- gorączka albo dreszcze;
- ropna wydzielina z okolicy odbytu lub rany krocza;
- szybko narastający obrzęk i ból;
- niemożność oddania stolca lub gazów z silnym bólem brzucha;
- nowa utrata kontroli nad gazami lub stolcem;
- nietypowa zmiana położona z boku odbytu;
- ból niezwiązany z wypróżnieniem, który nasila się w nocy;
- krwawienie utrzymujące się mimo leczenia;
- rodzinne obciążenie rakiem jelita grubego lub chorobami zapalnymi jelit.
ASCRS zaleca dokładniejszą diagnostykę, gdy nie widać oczywistego źródła krwawienia, pojawia się ból brzucha, wzdęcie, nowe lub postępujące zaparcie albo krew utrzymuje się pomimo leczenia hemoroidów. U wybranych pacjentek może być wskazana kolonoskopia, nawet jeżeli początkowo podejrzewano łagodną chorobę odbytu.
Jak lekarz odróżnia hemoroidy od szczeliny odbytu
Rozpoznanie zaczyna się od rozmowy o charakterze bólu, momencie krwawienia, konsystencji stolca, przebiegu porodu oraz urazach krocza. Lekarz zapyta również o zaparcia, leki, wcześniejsze epizody, choroby jelit i rodzinne występowanie nowotworów. Informacja, że ból trwa kilka godzin po stolcu, przemawia bardziej za szczeliną niż niepowikłanymi hemoroidami wewnętrznymi.
Następnie ocenia się okolicę odbytu. Zakrzepnięty hemoroid zewnętrzny jest zazwyczaj widoczny jako bolesny, napięty guzek, natomiast typową szczelinę można często dostrzec po delikatnym rozchyleniu skóry. Przy silnym bólu badanie palcem lub anoskopia mogą zostać odroczone albo wykonane po odpowiednim znieczuleniu.
Wizyta może obejmować:
- ocenę źródła i koloru krwi;
- oglądanie odbytu w spoczynku i podczas lekkiego parcia;
- sprawdzenie obecności guzka, zakrzepu lub wypadania tkanki;
- ocenę rany po pęknięciu albo nacięciu krocza;
- badanie palcem, jeżeli nie powoduje nadmiernego bólu;
- anoskopię w celu oceny hemoroidów wewnętrznych;
- dalsze badania przy nietypowych objawach lub utrzymującym się krwawieniu.
Samo znalezienie hemoroidów nie dowodzi, że to one są jedynym źródłem krwi. Pacjentka może mieć jednocześnie hemoroidy, szczelinę, stan zapalny albo inną chorobę przewodu pokarmowego. Dlatego diagnostyka powinna odpowiadać całemu obrazowi objawów, a nie pierwszej widocznej zmianie.
Najczęstsze pytania
Czy jasnoczerwona krew zawsze oznacza hemoroidy?
Nie. Jasnoczerwona krew może pojawiać się zarówno przy hemoroidach, jak i szczelinie odbytu. Może też pochodzić z innego miejsca w końcowym odcinku przewodu pokarmowego. Utrzymujące się albo nawracające krwawienie wymaga oceny lekarskiej.
Czy szczelina odbytu może boleć przez cały dzień?
Najsilniejszy ból zwykle rozpoczyna się podczas wypróżnienia i może utrzymywać się przez kilka godzin. Przy przewlekłej szczelinie lub kolejnym podrażnieniu dyskomfort może powracać wielokrotnie w ciągu dnia.
Czy hemoroidy zawsze tworzą wyczuwalny guzek?
Nie. Hemoroidy wewnętrzne mogą powodować krwawienie bez widocznego guzka. Guzek jest bardziej charakterystyczny dla hemoroidów zewnętrznych, zakrzepu lub wypadającej tkanki hemoroidalnej.
Czy pierwsze wypróżnienie może rozerwać szwy po porodzie?
Prawidłowo założone szwy krocza zwykle nie rozchodzą się podczas zwykłego wypróżnienia. Zaparcie i silne parcie mogą jednak zwiększać ból, napięcie oraz obawę przed toaletą. Narastający ból, ropna wydzielina, gorączka albo rozchodzenie się rany wymagają kontroli.
Czy można stosować maść na hemoroidy podczas karmienia?
Wiele preparatów miejscowych może być stosowanych podczas karmienia, ale wybór zależy od składu, wskazania oraz stanu dziecka. Najbezpieczniej sprawdzić konkretny produkt u lekarza lub farmaceuty, szczególnie przy wcześniaku albo dłuższym leczeniu.
Po ilu dniach trzeba zgłosić się do lekarza?
NHS zaleca konsultację, jeżeli objawy podejrzewanej szczeliny nasilają się albo nie poprawiają po siedmiu dniach postępowania domowego. Wcześniejsza ocena jest konieczna przy dużym krwawieniu, gorączce, ropie, silnym obrzęku, utracie kontroli nad stolcem lub szybko narastającym bólu.
Przeczytaj także inne przydatne materiały na stronie urazyokoloporodowe.pl. Znajdziesz tam ważne informacje o urazach okołoporodowych, możliwych powikłaniach, diagnostyce, leczeniu oraz prawach rodziców. Polecamy również przeczytać: Kiedy nieprzyjemny zapach odchodów połogowych może oznaczać zakażenie macicy
