Drżenie brody i rąk u noworodka najczęściej pojawia się podczas płaczu, przebierania, wybudzania albo działania nagłego bodźca i może wynikać z niedojrzałej kontroli ruchowej, informuje redakcja Urazy Okołoporodowe. Jeżeli ruch jest drobny, symetryczny, wywoływany pobudzeniem i ustaje po uspokojeniu dziecka lub delikatnym przytrzymaniu kończyny, zwykle bardziej przypomina fizjologiczne drżenie niż napad padaczkowy.
Takiego objawu nie należy jednak automatycznie uznawać za normę. Drżenia mogą towarzyszyć hipoglikemii, zaburzeniom stężenia wapnia lub magnezu, infekcji, odstawieniu substancji przyjmowanych przez matkę, encefalopatii niedotlenieniowo-niedokrwiennej albo krwawieniu wewnątrzczaszkowemu.
Największe znaczenie ma nie sam ruch, lecz okoliczności jego występowania, możliwość zatrzymania go dotykiem oraz stan dziecka pomiędzy epizodami.
Dlaczego noworodkowi drży broda albo ręce
Układ nerwowy noworodka nie działa jeszcze tak precyzyjnie jak u starszego dziecka. Mechanizmy hamujące nadmierną aktywność ruchową dojrzewają stopniowo, dlatego płacz, głód, zimno, hałas, dotyk albo gwałtowne wybudzenie mogą uruchamiać krótkie, rytmiczne drżenia.
Szczególnie często obserwuje się je w pierwszych tygodniach życia. Mogą obejmować brodę, dolną wargę, dłonie, przedramiona lub nogi. Amerykańska Akademia Pediatrii wskazuje, że drżenie rąk i nóg podczas płaczu może być prawidłowym zachowaniem noworodka, zwłaszcza gdy stopniowo zanika w pierwszych miesiącach.
Fizjologiczny epizod zazwyczaj trwa kilka sekund. Nie powoduje utraty kontaktu, bezdechu ani sinienia. Dziecko po uspokojeniu oddycha prawidłowo, ma prawidłowy kolor skóry, reaguje na opiekuna i może normalnie ssać.
Drżenie brody jest widoczne szczególnie wyraźnie, ponieważ mięśnie tej okolicy są niewielkie, a szybkie ruchy łatwo zauważyć. Samo umiejscowienie objawu nie pozwala jednak ocenić, czy jest on łagodny.
Cechy drżenia związanego z niedojrzałością układu nerwowego
Za łagodnym charakterem epizodu przemawia kilka cech występujących łącznie:
- pojawienie się podczas płaczu, głodu, przebierania lub wybudzania;
- drobne, rytmiczne ruchy o podobnej amplitudzie;
- objęcie obu rąk albo brody bez wyraźnej przewagi jednej strony;
- nasilenie po hałasie, dotyku lub innym bodźcu;
- ustąpienie po przytuleniu, nakarmieniu albo ogrzaniu;
- zatrzymanie ruchu po delikatnym przytrzymaniu kończyny;
- brak zwrotu gałek ocznych, bezdechu, sinienia i zaburzeń świadomości;
- prawidłowe zachowanie i karmienie między epizodami.
Przegląd dotyczący niepadaczkowych zjawisk ruchowych u noworodków podaje, że drżenie można zwykle sprowokować bodźcem i zatrzymać łagodnym zgięciem lub przytrzymaniem kończyny. Nie powinny mu towarzyszyć przymusowe ustawienie oczu ani istotne zaburzenia autonomiczne, takie jak bezdech.
„The tremor can be brought on with stimuli and can be stopped with gentle passive flexion”.
(Przegląd kliniczny dotyczący niepadaczkowych zjawisk ruchowych u noworodków, „Paediatrics & Child Health”)
Rodzic nie powinien jednak wielokrotnie i mocno unieruchamiać kończyny, aby samodzielnie „testować” dziecko. Wystarczy zaobserwować, czy łagodne objęcie dłonią lub spokojne przytulenie wycisza ruch.
Drżenie czy drgawki noworodkowe — najważniejsze różnice
Odróżnienie drżenia od napadu na podstawie samego wyglądu może być trudne. Drgawki noworodkowe często nie przypominają gwałtownych, uogólnionych konwulsji znanych z filmów lub opisów napadów u starszych dzieci.
Napad może objawiać się powtarzalnym ruchem jednej ręki, rytmicznym drganiem połowy twarzy, nagłym usztywnieniem, mlaskaniem, ruchami przypominającymi żucie, „pedałowaniem” nogami albo długim wpatrywaniem się w jeden punkt. Niektóre napady mają jedynie zapis elektryczny i nie powodują czytelnego ruchu widocznego dla rodzica.
Międzynarodowa Liga Przeciwpadaczkowa podkreśla, że EEG pozostaje podstawową metodą potwierdzenia napadów u noworodków. Obserwacja kliniczna jest niewystarczająca, ponieważ część prawidłowych zachowań może wyglądać jak drgawki, a rzeczywiste wyładowania napadowe mogą nie mieć wyraźnych objawów ruchowych.
| Cecha | Łagodne drżenie lub „jitteriness” | Podejrzenie napadu |
|---|---|---|
| Związek z bodźcem | Często po płaczu, hałasie, dotyku | Może rozpocząć się bez bodźca |
| Zatrzymanie po dotyku | Zwykle ustępuje po delikatnym przytrzymaniu | Najczęściej trwa mimo przytrzymania |
| Charakter ruchu | Drobny, rytmiczny, „wibrujący” | Rytmiczne szarpnięcia, usztywnienie lub automatyzmy |
| Symetria | Często obustronne | Nierzadko ogniskowe lub jednostronne |
| Ruchy oczu | Brak przymusowego zwrotu | Możliwe odchylenie oczu, mruganie, wpatrywanie |
| Oddychanie | Bez zmian | Możliwy bezdech lub nieregularny oddech |
| Kolor skóry | Prawidłowy | Możliwe sinienie lub nagła bladość |
| Stan po epizodzie | Dziecko szybko wraca do zwykłego zachowania | Możliwa senność, osłabienie lub słaba reakcja |
| Potwierdzenie | Ocena kliniczna, czasem badania metaboliczne | EEG lub ciągły monitoring EEG |
„EEG is the gold standard”.
(prof. Ronit Pressler, przewodnicząca grupy opracowującej zalecenia dotyczące napadów noworodkowych, ILAE, 2024)
Objawy, które zwiększają podejrzenie napadu
Pilniejszej diagnostyki wymaga epizod, który:
- rozpoczyna się bez płaczu i bez widocznego bodźca;
- ma zawsze identyczny przebieg;
- obejmuje tylko jedną stronę ciała;
- nie ustaje po spokojnym przytrzymaniu kończyny;
- trwa dłużej lub występuje seriami;
- łączy się z nagłym usztywnieniem ciała;
- powoduje rytmiczne ruchy twarzy, języka lub gałek ocznych;
- przebiega z bezdechem, sinieniem, bladością albo spadkiem napięcia;
- pozostawia dziecko wyraźnie senne, wiotkie lub słabo reagujące;
- występuje u noworodka po ciężkim porodzie, niedotlenieniu, infekcji albo urazie.
Światowa Organizacja Zdrowia określa napady jako jeden z częstszych objawów neurologicznych okresu noworodkowego. Zwykle są one następstwem innego procesu chorobowego dotyczącego ośrodkowego układu nerwowego lub gospodarki metabolicznej, a nie samodzielną chorobą.
W tym kontekście pomocne jest również wyjaśnienie, jak ostre niedotlenienie okołoporodowe może wpływać na oddychanie, napięcie mięśniowe i stan neurologiczny dziecka. Taki wywiad istotnie zmienia próg kierowania noworodka na badania.
Hipoglikemia, niedobór wapnia i inne przyczyny wymagające wykluczenia
Nie każde drżenie związane z chorobą jest napadem padaczkowym. Podobny obraz mogą powodować zaburzenia glukozy, wapnia, magnezu, temperatury albo równowagi metabolicznej.
Najpilniejszym i jednym z najłatwiejszych do sprawdzenia parametrów jest stężenie glukozy. Hipoglikemia u noworodka może przebiegać bezobjawowo, ale możliwe są drżenia, rozdrażnienie, osłabione ssanie, wiotkość, nietypowo wysoki płacz, obniżona temperatura, bezdechy i drgawki. Objawy nie pozwalają wiarygodnie przewidzieć rzeczywistego wyniku glikemii, dlatego przy podejrzeniu konieczny jest pomiar.
Do grupy zwiększonego ryzyka należą między innymi:
- wcześniaki;
- dzieci o małej masie urodzeniowej;
- noworodki zbyt duże w stosunku do wieku ciążowego;
- dzieci matek z cukrzycą;
- noworodki po niedotlenieniu;
- dzieci z infekcją lub zaburzeniami oddychania;
- noworodki mające trudności z karmieniem;
- dzieci wychłodzone;
- noworodki z chorobami metabolicznymi lub hormonalnymi.
Hipokalcemia, czyli zbyt małe stężenie wapnia, także może powodować drżenia, nadmierną pobudliwość, skurcze, bezdechy, trudności w karmieniu oraz napady. Podobne objawy występują przy niedoborze magnezu, dlatego wyniki należy interpretować łącznie z badaniem dziecka i jego historią kliniczną.
| Możliwa przyczyna | Dodatkowe sygnały | Przykładowe badania |
|---|---|---|
| Niedojrzałość układu nerwowego | Drżenie podczas płaczu, szybkie uspokojenie | Badanie pediatryczne, obserwacja |
| Hipoglikemia | Słabe ssanie, wiotkość, hipotermia, bezdech | Glukoza we krwi |
| Hipokalcemia lub hipomagnezemia | Pobudliwość, skurcze, zaburzenia oddychania | Wapń zjonizowany, magnez, fosforany |
| Infekcja lub zapalenie opon | Gorączka lub hipotermia, senność, słabe karmienie | Morfologia, CRP, posiewy, czasem punkcja lędźwiowa |
| Niedotlenienie okołoporodowe | Nieprawidłowy oddech, napięcie, świadomość | Gazometria, EEG, USG, rezonans |
| Krwawienie lub udar | Asymetria ruchów, napady ogniskowe, pogorszenie stanu | USG przezciemiączkowe, rezonans, EEG |
| Zespół abstynencyjny | Piskliwy płacz, pobudzenie, poty, biegunka | Wywiad, obserwacja, badania toksykologiczne |
| Łagodne mioklonie snu | Szarpnięcia tylko podczas snu, ustępują po przebudzeniu | Obserwacja, w niejasnych sytuacjach EEG |
Drżenia brody i kończyn mogą występować także w zespole abstynencyjnym noworodka, któremu towarzyszą między innymi wzmożone napięcie, drażliwość i trudności z karmieniem. Podczas rozmowy z lekarzem należy przekazać pełną listę leków, substancji psychoaktywnych i preparatów przyjmowanych w ciąży, bez pomijania leków przeciwdepresyjnych, uspokajających czy opioidowych.
Kiedy drżenie może mieć związek z niedotlenieniem lub urazem okołoporodowym?
Niedotlenienie okołoporodowe może zaburzać pracę mózgu, serca, nerek i układu oddechowego. W cięższych przypadkach prowadzi do encefalopatii niedotlenieniowo-niedokrwiennej, której objawami mogą być nieprawidłowa czujność, wiotkość lub nadmierna sztywność, trudności z karmieniem, bezdechy i drgawki.
Samo krótkie drżenie brody nie dowodzi niedotlenienia. Podejrzenie rośnie, jeśli poród był powikłany przedłużającymi się zaburzeniami tętna płodu, wypadnięciem pępowiny, przedwczesnym oddzieleniem łożyska, krwotokiem, koniecznością intensywnej resuscytacji albo niską oceną stanu dziecka po urodzeniu.
W państwach o wysoko rozwiniętej opiece medycznej umiarkowana lub ciężka encefalopatia niedotlenieniowo-niedokrwienna występuje u około 1–2 dzieci na 1000 żywych urodzeń. Nie każdy przypadek niedotlenienia kończy się trwałym uszkodzeniem, ale pojawienie się objawów neurologicznych wymaga szybkiej oceny.
Dokładniej mechanizm i zakres możliwych zaburzeń opisuje materiał o tym, jak encefalopatia po porodzie wpływa na oddychanie, napięcie mięśniowe, karmienie i aktywność dziecka. Powiązanie nietypowych ruchów z przebiegiem porodu może mieć znaczenie przy planowaniu EEG, badań obrazowych oraz dalszej obserwacji neurologicznej.
„Seizures affect at least 2 / 1000 neonates”.
(Neonatal Seizure Task Force, Międzynarodowa Liga Przeciwpadaczkowa)
Co lekarz bierze pod uwagę po trudnym porodzie?
Ocena nie ogranicza się do jednego objawu. Lekarz analizuje:
- zapis tętna płodu podczas porodu;
- sposób i czas zakończenia porodu;
- konieczność wentylacji lub resuscytacji;
- ocenę Apgar w kolejnych minutach;
- wyniki gazometrii krwi pępowinowej lub krwi dziecka;
- napięcie mięśniowe i odruchy;
- zdolność ssania i połykania;
- poziom czuwania i reakcję na bodźce;
- występowanie bezdechów lub zaburzeń krążenia;
- charakter i czas rozpoczęcia nietypowych ruchów.
Prawidłowa ocena Apgar nie wyklucza wszystkich późniejszych problemów neurologicznych, a niski wynik sam w sobie nie przesądza o trwałym uszkodzeniu mózgu. Wynik musi być analizowany wraz z gazometrią, badaniem neurologicznym i przebiegiem klinicznym.
Jakie badania wykonuje się przy nawracającym drżeniu
Zakres diagnostyki zależy od wieku dziecka, stanu ogólnego, przebiegu ciąży i porodu oraz wyglądu epizodu. U zdrowego noworodka, którego ręce drżą jedynie podczas płaczu i natychmiast uspokajają się po przytuleniu, pediatra może poprzestać na badaniu i obserwacji.
Jeżeli drżenie jest częste, pojawia się w spoczynku albo towarzyszą mu inne objawy, zwykle potrzebna jest szersza diagnostyka. Pierwsze badania mają wykryć przyczyny, które można szybko skorygować, zwłaszcza niedobór glukozy i elektrolitów.
Badania pierwszego etapu
Najczęściej rozważa się:
- pomiar glukozy;
- oznaczenie wapnia zjonizowanego;
- oznaczenie magnezu, sodu i potasu;
- morfologię krwi;
- markery stanu zapalnego;
- gazometrię;
- ocenę temperatury i saturacji;
- badanie neurologiczne;
- analizę karmienia i przyrostu masy ciała.
Przy podejrzeniu infekcji wykonywane mogą być posiewy krwi, badanie moczu oraz punkcja lędźwiowa. Jeżeli objaw wystąpił w związku z możliwą ekspozycją na leki lub substancje, lekarz może zlecić odpowiednie badania toksykologiczne.
EEG i badania obrazowe
EEG noworodka służy do wykrywania nieprawidłowych wyładowań elektrycznych. Krótkie, rutynowe badanie może nie zarejestrować sporadycznego epizodu, dlatego u dzieci z dużym podejrzeniem napadów stosuje się ciągły video-EEG lub monitorowanie aEEG.
Video-EEG pozwala jednocześnie porównać ruch ciała z zapisem aktywności mózgu. Ma to znaczenie, ponieważ nie każde drżenie ma korelat padaczkowy, a część napadów elektrycznych nie powoduje widocznego ruchu.
Badania obrazowe dobiera się do sytuacji:
| Badanie | Co może wykazać | Kiedy jest szczególnie przydatne |
|---|---|---|
| USG przezciemiączkowe | Krwawienie, poszerzenie komór, część zmian strukturalnych | Wcześniactwo, pogorszenie stanu, nieprawidłowy obwód głowy |
| Rezonans magnetyczny | Niedotlenienie, udar, wady i uszkodzenia mózgu | Napady, nieprawidłowe EEG, objawy ogniskowe |
| Tomografia komputerowa | Świeże krwawienie i niektóre urazy | Nagłe sytuacje, gdy rezonans jest niedostępny |
| EEG lub video-EEG | Napady elektryczne i tło czynności mózgu | Ruchy nieustępujące po dotyku, bezdechy, zaburzenia świadomości |
| aEEG | Trend aktywności mózgu przy łóżku dziecka | Oddział intensywnej terapii noworodka |
Decyzji o rezonansie lub EEG nie powinno się opierać wyłącznie na nagraniu wykonanym telefonem. Film jest pomocny, lecz nie zastępuje badania neurologicznego i danych z monitorowania funkcji życiowych.
Co rodzic powinien zrobić podczas epizodu
Pierwszym zadaniem jest sprawdzenie oddechu i koloru skóry. Dziecka nie wolno potrząsać, polewać wodą, uciskać klatki piersiowej bez wskazań ani wkładać czegokolwiek do ust.
Jeśli noworodek oddycha prawidłowo i nie sinieje, należy położyć go bezpiecznie na plecach na stabilnej powierzchni lub spokojnie przytrzymać w ramionach. Warto zanotować godzinę rozpoczęcia i zmierzyć czas trwania epizodu.
Przy dobrym oświetleniu można nagrać krótki film obejmujący twarz, oczy, klatkę piersiową oraz drżącą kończynę. Nagranie powinno pokazywać także reakcję na głos i łagodne objęcie kończyny dłonią.
Do lekarza należy przekazać:
- kiedy pojawił się pierwszy epizod;
- ile razy wystąpił;
- jak długo trwał;
- czy dziecko płakało, spało lub jadło;
- czy ruch ustał po dotyku;
- czy obejmował jedną czy obie strony;
- jak zachowywały się oczy;
- czy zmienił się oddech lub kolor skóry;
- czy dziecko prawidłowo je i oddaje mocz;
- czy występuje gorączka, wychłodzenie, wymioty lub biegunka;
- jakie leki przyjmowała matka podczas ciąży i po porodzie;
- czy poród był powikłany.
Kiedy wzywać pomoc natychmiast?
Należy zadzwonić pod numer 112 lub 999, jeżeli:
- dziecko przestaje oddychać albo ma powtarzające się bezdechy;
- sinieją usta, język lub twarz;
- noworodek jest wiotki i nie reaguje;
- występuje długie usztywnienie lub rytmiczne drgawki;
- ruch nie ustępuje i obejmuje kolejne części ciała;
- epizody powtarzają się jeden po drugim;
- dziecko ma trudności z oddychaniem;
- po epizodzie nie odzyskuje zwykłej aktywności;
- pojawia się gorączka, znaczne wychłodzenie lub wybroczyny;
- jest to pierwszy podejrzany napad u noworodka.
Nie należy samodzielnie podawać leków przeciwdrgawkowych, preparatów wapnia, magnezu ani glukozy. Dawki stosowane u noworodków zależą od masy ciała i wyniku badań, a niewłaściwe leczenie może opóźnić rozpoznanie lub spowodować dodatkowe zaburzenia.
Najczęstsze pytania
Czy drżenie brody podczas płaczu jest normalne?
Krótkie drżenie pojawiające się wyłącznie podczas intensywnego płaczu może wynikać z niedojrzałości układu nerwowego. Powinno ustępować po uspokojeniu dziecka i nie może łączyć się z bezdechem, sinieniem, zaburzeniami kontaktu ani trudnościami w karmieniu.
Czy drżenie jednej ręki jest bardziej niepokojące?
Tak. Powtarzalny, jednostronny ruch wymaga większej uwagi niż symetryczne drżenie podczas płaczu. Szczególnie niepokojące jest drganie jednej ręki, które nie ustępuje po delikatnym przytrzymaniu lub występuje razem ze zwrotem oczu.
Czy głód może powodować drżenie noworodka?
Głód i płacz mogą nasilać fizjologiczne drżenia. Jednocześnie słabe karmienie lub długie przerwy w jedzeniu mogą sprzyjać obniżeniu glukozy, szczególnie u wcześniaków i dzieci matek z cukrzycą. Nawracający objaw powinien zostać omówiony z pediatrą.
Czy nagranie telefonu wystarczy do rozpoznania drgawek?
Nie. Film może pomóc lekarzowi ocenić charakter ruchu, reakcję dziecka i zachowanie oczu, ale rozpoznanie napadu u noworodka często wymaga EEG lub video-EEG. Prawidłowo wyglądający film nie wyklucza napadów elektrycznych.
Jak długo mogą utrzymywać się fizjologiczne drżenia?
Najbardziej widoczne są zwykle w pierwszych tygodniach życia i powinny stopniowo słabnąć wraz z dojrzewaniem układu nerwowego. Utrzymywanie się nasilonych drżeń, ich częstsze występowanie albo pojawienie się nowych objawów wymaga kontroli pediatrycznej.
Czy każde drżenie po trudnym porodzie oznacza uszkodzenie mózgu?
Nie. Samo drżenie nie potwierdza uszkodzenia. Znaczenie mają wyniki gazometrii, stan dziecka po porodzie, konieczność resuscytacji, napięcie mięśniowe, karmienie, EEG i badania obrazowe. Połączenie drżeń z bezdechem, nieprawidłową świadomością lub napadami wymaga jednak pilnej diagnostyki.
Przeczytaj także inne przydatne materiały na stronie urazyokoloporodowe.pl. Znajdziesz tam ważne informacje o urazach okołoporodowych, możliwych powikłaniach, diagnostyce, leczeniu oraz prawach rodziców. Polecamy również przeczytać: Co spakować w 20 minut, gdy niemowlę nagle trafia do szpitala? Lista dla dziecka i rodzica na start
