Biały nalot na języku niemowlęcia bardzo często pojawia się bezpośrednio po karmieniu i może być zwykłym osadem mlecznym, ale podobnie wyglądają pierwsze objawy pleśniawek jamy ustnej. Najbardziej praktyczna różnica dotyczy tego, czy biała warstwa łatwo się ściera oraz czy występuje wyłącznie na języku, czy również na dziąsłach, podniebieniu i wewnętrznej stronie policzków. Jak informuje redakcja Urazy Okołoporodowe, kremowobiałe plamy związane z pleśniawkami zwykle nie znikają podczas delikatnego przetarcia czystą tkaniną.
Osad mleczny jest natomiast szczególnie częsty po karmieniu. Materiały NHS Healthier Together wskazują, że biały język po posiłku jest u niemowlęcia normalnym zjawiskiem, jeżeli nalot łatwo się usuwa, a dziecko prawidłowo je. Przy pleśniawkach białe zmiany mogą być bardziej rozległe, dziecko może odczuwać bolesność jamy ustnej, krócej ssać pierś lub butelkę albo stawać się niespokojne podczas karmienia. Sam kolor nalotu nie wystarcza więc do rozróżnienia obu sytuacji.
Najprostsza różnica: czy biały nalot można delikatnie usunąć
W materiałach NHS jednym z podstawowych kryteriów odróżniających pozostałość mleka od pleśniawek jest zachowanie nalotu podczas bardzo delikatnego przetarcia. Osad powstały po karmieniu zazwyczaj schodzi łatwo. Zmiany związane z kandydozą jamy ustnej są bardziej przytwierdzone do błony śluzowej i nie dają się w ten sposób łatwo usunąć.
“It is normal for your baby’s tongue to be white after a feed.”
— NHS Healthier Together, materiał dla rodziców niemowląt dotyczący pleśniawek.
Oceniając nalot, warto zwrócić uwagę przede wszystkim na trzy rzeczy:
- Osad mleczny: zwykle znajduje się głównie na języku, pojawia się po karmieniu i stosunkowo łatwo się ściera.
- Pleśniawki: mogą tworzyć kremowobiałe plamy na języku, dziąsłach, podniebieniu oraz wewnętrznej powierzchni policzków i nie schodzą łatwo.
- Objawy dodatkowe: przy zakażeniu dziecko może być niespokojne podczas karmienia, mieć bolesną jamę ustną, biały nalot także na wargach albo współistniejącą wysypkę w okolicy pieluszkowej.
Nie należy intensywnie zdrapywać zmian. Kryterium opisywane przez NHS dotyczy delikatnego przetarcia czystą tkaniną, a nie mechanicznego usuwania mocno przytwierdzonego nalotu.
“If you gently wipe these patches with a clean cloth, they won’t come off.”
— NHS, opis objawów pleśniawek jamy ustnej u niemowląt karmionych piersią.
Pleśniawki nie muszą ograniczać się do języka
Pleśniawki jamy ustnej są zakażeniem grzybiczym związanym z drożdżakami z rodzaju Candida, przede wszystkim Candida albicans. Charakterystyczne zmiany mogą przypominać grudki lub kremowy, biały nalot. NHS opisuje je jako plamy występujące na języku, dziąsłach, podniebieniu lub po wewnętrznej stronie policzków.
To istotna wskazówka, ponieważ typowy nalot mleczny często pozostaje przede wszystkim na powierzchni języka. Jeżeli podobne białe punkty lub płaty znajdują się także na policzkach i dziąsłach, obraz bardziej odpowiada pleśniawkom, szczególnie gdy zmiany nie dają się łatwo usunąć.
U części dzieci pojawiają się też inne symptomy. Oficjalne materiały NHS wymieniają:
- niepokój albo odrywanie się podczas karmienia;
- niechęć do jedzenia spowodowaną bolesnością jamy ustnej;
- biały film na wargach;
- uporczywą wysypkę pieluszkową, która może być związana z tym samym zakażeniem drożdżakowym.
Brak problemów z karmieniem nie wyklucza pleśniawek. Materiały NHS wskazują, że nie wszystkie niemowlęta są wyraźnie zaniepokojone białymi zmianami w jamie ustnej.
Antybiotyk może zwiększać prawdopodobieństwo pleśniawek
Kingston and Richmond NHS Foundation Trust zwraca uwagę na związek między antybiotykoterapią a rozwojem pleśniawek. Zakażenie może wystąpić po niedawnym leczeniu antybiotykiem u dziecka. Ryzyko dotyczy również sytuacji, gdy antybiotyk przyjmowała karmiąca matka, ponieważ leczenie może zmieniać naturalną równowagę mikroorganizmów.
Candida może być obecna w organizmie bez wywoływania choroby. NHS wyjaśnia, że jej nadmierny wzrost prowadzi do infekcji, a drożdżakom sprzyja ciepłe i wilgotne środowisko.
Nie oznacza to jednak, że każdy biały język po antybiotyku jest pleśniawką. Nadal znaczenie ma wygląd zmian, ich lokalizacja, możliwość delikatnego usunięcia oraz zachowanie dziecka podczas karmienia.
Co z karmieniem piersią, gdy dziecko ma pleśniawki
Zakażenie może przenosić się między jamą ustną niemowlęcia a piersią osoby karmiącej. NHS opisuje możliwość wzajemnego przekazywania Candida między matką a dzieckiem. U karmiącej osoby mogą wtedy pojawić się między innymi pieczenie lub ból brodawek, świąd, łuszczenie skóry oraz jej nietypowo błyszczący wygląd.
“Yes, carry on breastfeeding if you can.”
— NHS, zalecenie dotyczące karmienia piersią podczas leczenia pleśniawek.
Samo rozpoznanie pleśniawek u dziecka nie oznacza więc konieczności odstawienia go od piersi. NHS zaleca kontynuowanie karmienia, jeśli jest ono możliwe. Jeżeli ból uniemożliwia bezpośrednie karmienie, wskazuje również na możliwość odciągania pokarmu.
Przy potwierdzonym zakażeniu znaczenie ma także higiena. NHS zaleca dokładne mycie rąk, regularną sterylizację smoczków, końcówek butelek i przedmiotów wkładanych przez dziecko do ust oraz częstą zmianę wkładek laktacyjnych.
Jak leczone są pleśniawki u niemowląt
Jeżeli objawy odpowiadają pleśniawkom, NHS zaleca konsultację z lekarzem. W leczeniu zakażenia jamy ustnej stosowane są preparaty przeciwgrzybicze odpowiednie dla wieku dziecka. NHS wskazuje między innymi na nystatynę w płynie jako lek wykorzystywany w leczeniu pleśniawek jamy ustnej.
Dobór konkretnego środka i jego dawkowania zależy od wieku oraz sytuacji klinicznej. Nie wszystkie preparaty stosowane u starszych dzieci mogą być podawane małym niemowlętom na takich samych zasadach.
Przykładem jest mikonazol w żelu. Materiały Healthier Together ostrzegają, aby nie nakładać go z tyłu jamy ustnej niemowlęcia ze względu na ryzyko zadławienia; w brytyjskich zaleceniach sposób jego stosowania zależy również od wieku dziecka.
Dlatego przy pleśniawkach u niemowlaka właściwe rozpoznanie ma znaczenie nie tylko dla potwierdzenia przyczyny białych zmian, ale także dla bezpiecznego wyboru preparatu.
Kiedy biały nalot wymaga konsultacji
Samo pojawienie się cienkiej białej warstwy na języku bezpośrednio po karmieniu, która łatwo znika i nie powoduje problemów z jedzeniem, odpowiada typowemu obrazowi osadu mlecznego opisanemu przez NHS Healthier Together.
Konsultacji wymaga natomiast podejrzenie pleśniawek, szczególnie gdy nalot nie schodzi, zmiany są obecne także na innych częściach jamy ustnej albo wpływają na karmienie. Kingston and Richmond NHS Foundation Trust zaleca pilną ocenę medyczną, jeżeli niemowlę spożywa mniej niż połowę swojej zwykłej ilości pokarmu albo oddało mocz mniej niż trzy razy w ciągu 24 godzin.
Najistotniejsze rozróżnienie można więc sprowadzić do kilku obserwacji: mleczny osad zwykle łatwo się usuwa i pozostaje przede wszystkim na języku; pleśniawki mocniej przylegają do błony śluzowej, mogą zajmować policzki, dziąsła i podniebienie oraz czasami powodują ból i problemy podczas karmienia.
Przeczytaj także inne przydatne materiały na stronie urazyokoloporodowe.pl. Znajdziesz tam ważne informacje o urazach okołoporodowych, możliwych powikłaniach, diagnostyce, leczeniu oraz prawach rodziców. Polecamy również przeczytać: Co spakować w 20 minut, gdy niemowlę nagle trafia do szpitala? Lista dla dziecka i rodzica na start
